KABUL - Afganistan'ın başkenti Kabil'de Taliban yönetimi tarafından yapılan açıklamaya göre, Pakistan'a ait savaş uçakları Perşembe günü Afganistan topraklarındaki üç evi hedef aldı ve en az 9 sivilin ölümüne yol açtı. Pakistan ordusu ise yaptığı karşı açıklamada, sınırın ötesindeki "terörist" hedeflere düzenlenen operasyonda 22 militanın öldürüldüğünü duyurdu. İki komşu ülke arasındaki gerilim, son aylarda artan sınır ihlalleri ve karşılıklı suçlamalarla tırmanmış durumda.
Olayın Arka Planı ve Tarafların İddiaları
Taliban Sözcüsü Zabihullah Mücahid, yaptığı yazılı açıklamada, Pakistan uçaklarının Doğu Afganistan'ın Host ve Kunar vilayetlerinde sivil yerleşim birimlerini bombaladığını belirtti. Mücahid, saldırıda aralarında kadın ve çocukların da bulunduğu 9 sivilin yaşamını yitirdiğini, birçok kişinin de yaralandığını ifade etti. Taliban yönetimi, saldırıyı "açık bir saldırganlık" olarak nitelendirerek Pakistan'ı uluslararası hukuku ihlal etmekle suçladı ve misilleme hakkını saklı tuttuğunu bildirdi.
Pakistan Dışişleri Bakanlığı'ndan yapılan açıklamada ise operasyonun, son haftalarda ülke içinde artan terör saldırılarını planlayan militanların saklandığı inlere yönelik olduğu savunuldu. İslamabad yönetimi, söz konusu hedeflerin "terörist barınakları" olduğunu ve operasyonda 22 "teröristin" etkisiz hale getirildiğini öne sürdü. Pakistan, Afganistan'ın kendi topraklarından Pakistan'a yönelik saldırıların engellenmesi konusunda yeterli adımları atmadığını uzun süredir dile getiriyor.
Olayla ilgili bağımsız doğrulama yapılamadı. Bölgeye erişim kısıtlı olduğundan, sivil kayıplara ilişkin farklı rakamlar telaffuz ediliyor. Uluslararası kuruluşlar, taraflara itidal çağrısında bulunarak sivil kayıpların araştırılması gerektiğini vurguladı.
Bölgesel ve Küresel Boyut
Pakistan ile Afganistan arasındaki gerilim, yalnızca iki ülkeyi değil, Güney Asya'nın tamamını etkileyen bir istikrarsızlık kaynağı haline gelmiş durumda. Sınır hattı boyunca uzanan ve her iki tarafın da "terörist" olarak nitelendirdiği silahlı grupların varlığı, iki komşu arasındaki güven bunalımını derinleştiriyor. Özellikle Pakistan'ın kuzeybatısındaki sınır bölgelerinde konuşlu grupların Afganistan topraklarını sığınak olarak kullandığı iddiası, İslamabad'ın son dönemdeki askeri operasyonlarının ana gerekçesini oluşturuyor.
Taliban'ın Ağustos 2021'de Kabil'de yönetimi devralmasından bu yana, Afganistan-Pakistan ilişkileri inişli çıkışlı bir seyir izledi. Başlangıçta karşılıklı iyi niyet mesajları verilse de, sınır güvenliği ve militan grupların varlığı konusundaki anlaşmazlıklar kısa sürede yüzeye çıktı. Pakistan, Afganistan'a yönelik insani yardım ve ticaret koridorlarını açık tutmaya çalışırken, bir yandan da sınırda güvenlik güçlerini takviye etti. Afganistan ise Pakistan'ın hava sahasını ihlal ettiğini ve egemenliğine saygı göstermediğini savunuyor.
Uluslararası toplum, özellikle Birleşmiş Milletler ve bölgesel aktörler, tarafları diyalog yoluyla sorunları çözmeye davet ediyor. Ancak tarafların karşılıklı suçlamaları ve askeri operasyonları, diplomatik çözüm umutlarını zayıflatıyor. Afganistan'daki insani krizin derinleşmesi ve Pakistan'ın ekonomik zorlukları, iki ülkenin de uzun süreli bir çatışmayı göze alamayacağını gösteriyor. Yine de sınır güvenliği konusundaki anlaşmazlık, uluslararası arabuluculuk çabalarını zorlaştırıyor.
Öte yandan, Çin'in bölgedeki yatırımları ve Kuşak-Yol projesi kapsamındaki güvenlik endişeleri, Pakistan-Afganistan hattındaki istikrarı daha da kritik hale getiriyor. Orta Asya ülkeleri de sınırlarına sıçrayabilecek bir çatışmadan endişe duyuyor. Rusya ve İran gibi bölgesel güçler, taraflar arasında denge politikası izlemeye çalışıyor. ABD ise Afganistan'dan çekilmesinin ardından bölgedeki gelişmeleri yakından takip etmekle birlikte, doğrudan müdahil olmaktan kaçınıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, tarihsel ve kültürel bağlarının yanı sıra coğrafi yakınlığı nedeniyle Afganistan ve Pakistan'daki gelişmeleri yakından izliyor. Ankara, son yıllarda Afganistan'da barış ve istikrarın sağlanması için çeşitli girişimlerde bulundu; Kabil Havalimanı'nın işletilmesi ve Taliban ile diyalog kanallarının açık tutulması bu çabalar arasında yer aldı. Pakistan ile stratejik ortaklığını sürdüren Türkiye, aynı zamanda Afgan halkına insani yardım ulaştırmaya devam ediyor. Bu son saldırı, bölgede istikrarsızlığın daha da artmasına yol açabilir ve Türkiye'nin arabuluculuk rolünü zorlaştırabilir. Ayrıca, olası bir mülteci akını ve artan terör riski, Türkiye'nin güvenlik ve dış politika önceliklerini doğrudan etkileyebilir. Ankara'nın, taraflar arasında diyaloğu teşvik etmek için diplomatik kanalları daha aktif kullanması bekleniyor.
