Fas'ta siyasi kriz derinleşiyor. Adalet ve Kalkınma Partisi (PJD) Genel Başkanı Abdelilah Benkirane, yeni atanan Başbakan Fatima Ezzahra El Mansouri ile partisinin merkezinde görüşmeyi reddederek, kendisini evinde kabul etmeyi teklif etti. Bu hamle, hükümet kurma sürecindeki siyasi istişarelerin niteliğine dair tartışmaların kapısını aralıyor.
Gelişmenin Arka Planı
Fas Kralı VI. Muhammed, 10 Eylül 2021'de yapılan genel seçimlerin ardından hükümeti kurma görevini, seçimlerden birinci çıkan PJD'nin lideri Abdelilah Benkirane'e vermişti. Ancak Benkirane, koalisyon ortaklarıyla anlaşmazlık yaşayınca Kral, 15 Mart 2017'de görevi Milli Bağımsızlar Birliği (RNI) lideri Aziz Akhannouch'a vermişti. O tarihten bu yana PJD muhalefette.
2021 seçimlerinin ardından ise Kral VI. Muhammed, hükümeti kurma görevini yeniden Benkirane'e verdi. Fakat Benkirane, istişarelerde zorlanınca Kral, 22 Eylül 2021'de görevi, o dönem Turizm Bakanı olan ve RNI'den ayrılarak kurduğu Ulusal Bağımsızlar Birliği (PAM) lideri Fatima Ezzahra El Mansouri'ye tevdi etti.
Benkirane'nin son kararı, Mansouri'nin PAM genel merkezinde yapılacak görüşmeyi kabul etmemesi, siyasi nezaket ve protokol kurallarına aykırı bulunuyor. Benkirane, görüşmenin kendi evinde yapılması gerektiğini savunuyor. Bu tutum, PJD'nin Mansouri hükümetine karşı mesafeli duruşunun bir göstergesi olarak yorumlanıyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut
Fas, Kuzey Afrika'nın istikrarlı ülkelerinden biri olarak görülse de, son yıllarda ekonomik zorluklar, işsizlik ve pandemi sonrası toparlanma sorunlarıyla mücadele ediyor. Siyasi istikrarsızlık, ülkenin Batı Sahra meselesi, Avrupa Birliği ile ilişkiler ve bölgesel güvenlik konularındaki pozisyonunu zayıflatabilir.
Özellikle, Fas'ın İsrail ile ilişkilerini normalleştirmesi ve ABD'nin Batı Sahra konusundaki tutumu, bölgesel dengeler açısından kritik. İç siyasi çalkantılar, bu hassas dosyalarda Fas'ın elini zayıflatabilir. Ayrıca, Mağrip bölgesinde Cezayir ile yaşanan gerilim ve Libya'daki istikrarsızlık, Fas'ın istikrarını daha da önemli kılıyor.
Uluslararası kamuoyu, Fas'taki siyasi gelişmeleri yakından takip ediyor. AB ve ABD, Fas'ın istikrarını korumasını ve reform sürecini sürdürmesini bekliyor. Ancak, hükümet kurma sürecinin uzaması, ekonomik reformların gecikmesine yol açabilir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye ile Fas arasındaki ilişkiler, son yıllarda ekonomik ve kültürel alanlarda gelişme gösterse de, siyasi istikrarsızlık Türkiye'nin bölgedeki çıkarlarını olumsuz etkileyebilir. Fas, Türkiye'nin Afrika açılımında önemli bir ortak. Ticaret hacmi 2 milyar doları aşan iki ülke arasında savunma sanayii iş birliği de gündemde. Fas'taki siyasi belirsizlik, Türk yatırımcılar için risk oluşturabilir ve bölgesel projeleri geciktirebilir. Ayrıca, Fas'ın istikrarı, Akdeniz ve Sahel bölgesindeki güvenlik dengeleri açısından Türkiye için önemli. Türkiye, Fas'ın iç siyasi sürecine doğrudan müdahil olmasa da, istikrarlı bir Fas'ın bölgesel iş birliği ve ekonomik kalkınma için elzem olduğunu düşünüyor.
