Ortadoğu'da jeopolitik gerilimlerin yeniden alevlenmesi, küresel doğal gaz piyasalarında sert fiyat artışlarına yol açtı. Asya'dan gelen güçlü talep ve Hürmüz Boğazı'nda olası arz kesintilerine yönelik endişeler, yatırımcıları ve tüccarları alarma geçirdi. Uzmanlar, bölgedeki istikrarsızlığın yalnızca geçici bir dalgalanma değil, kalıcı bir risk primi haline gelebileceği uyarısında bulunuyor.
Hürmüz Boğazı yeniden mercek altında
Dünya ham petrol ve sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG) ticaretinin yaklaşık yüzde 20'sinin geçtiği Hürmüz Boğazı, son haftalarda artan askeri hareketlilikle birlikte yeniden küresel enerji gündeminin zirvesine oturdu. İsrail-Hamas çatışmasının bölgeye sıçrama riski ve Yemen'deki Husilerin Kızıldeniz'de ticari gemilere yönelik saldırıları, boğazdan geçiş güvenliğine dair kaygıları derinleştirdi.
Spot piyasalarda doğal gaz fiyatları son bir haftada yüzde 12'ye varan artış kaydetti. Avrupa'da referans kabul edilen TTF (Title Transfer Facility) vadeli kontratları megavatsaat başına 38 avroya yükselirken, Asya'daki JKM (Japan Korea Marker) endeksi de benzer oranda yukarı yönlü hareket etti. Analistler, fiyatlardaki yükselişin arkasında yalnızca jeopolitik riskler değil, aynı zamanda Asya'da artan soğutma talebi ve Avrupa'da doldurulması gereken doğal gaz stoklarının da etkili olduğunu belirtiyor.
Enerji ekonomisti Dr. Fatih Yılmaz konuya ilişkin yaptığı değerlendirmede, "Hürmüz Boğazı'nda yaşanacak herhangi bir aksama, küresel gaz akışını ciddi şekilde etkileyebilir. Şu anki fiyat artışı bir ön alarm niteliği taşıyor. Tüccarlar artık olası bir kriz durumunda fiyatların ne kadar yükselebileceğini hesaplamaya çalışıyor" ifadelerini kullandı.
Küresel arz daralması ve Asya talebi
Doğal gaz piyasalarındaki bu yeni dalgalanma, arz tarafındaki kırılganlıkları da bir kez daha gün yüzüne çıkardı. Katar, ABD ve Avustralya gibi büyük LNG ihracatçılarının yeni üretim kapasiteleri devreye almasına rağmen, küresel arz hala talep artışına yetişmekte zorlanıyor. Özellikle Çin ve Hindistan'ın enerji talebindeki artış, LNG piyasasını sıkıştırmaya devam ediyor.
Uluslararası Enerji Ajansı'nın (IEA) son raporuna göre, 2024 yılı ikinci çeyreğinde Asya-Pasifik bölgesinin LNG ithalatı geçen yılın aynı dönemine göre yüzde 8 arttı. Bu artışta, bölgedeki sıcak hava dalgaları ve kömürden gaza geçiş politikaları etkili oldu. Uzmanlar, küresel gaz piyasasının en az 2025 yılı sonuna kadar arz sıkıntısı yaşamaya devam edeceğini öngörüyor.
Öte yandan, Rusya'nın Ukrayna savaşı sonrası Avrupa'ya gaz akışını kesmesi, kıtanın LNG ithalatına bağımlılığını artırdı. Avrupa Birliği, 2023 yılında LNG ithalatını yüzde 20 artırarak rekor seviyeye taşıdı. Ancak mevcut jeopolitik ortamda Asya ile Avrupa arasındaki LNG rekabeti, fiyatlar üzerinde yukarı yönlü baskı oluşturmayı sürdürüyor.
Norveç merkezli enerji danışmanlık firması Rystad Energy'nin analisti Karolina Kaya, "Gaz piyasaları artık savaş ve krizlere karşı çok daha hassas. Her yeni çatışma fiyatlara anında yansıyor. Yatırımcılar artık politik riski fiyatlamanın bir parçası haline getirdi" dedi.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, doğal gaz ihtiyacının büyük bir kısmını ithal eden bir ülke olarak küresel fiyat dalgalanmalarına karşı doğrudan hassasiyet taşıyor. Ortadoğu'da artan tansiyon ve Hürmüz Boğazı kaynaklı riskler, Katar ve İran'dan yapılan LNG ithalatının maliyetini artırabilir. Ayrıca, Avrupa gaz piyasalarındaki fiyat artışı, Türkiye'nin spot LNG alımlarını da olumsuz etkileyebilecek bir faktör. Öte yandan, Türkiye'nin uzun vadeli gaz anlaşmaları (Rusya, Azerbaycan, İran) kısa vadede arz güvenliğini sağlasa da, mevcut jeopolitik ortamda enerji çeşitliliğini artırma ve yenilenebilir kaynaklara geçişte hızlanma gereği bir kez daha ortaya çıkıyor.
