ABD Yüksek Mahkemesi, geçtiğimiz hafta aldığı çarpıcı bir kararla, Amerikan idare hukukunun temel taşlarından biri olarak kabul edilen Humphrey's Executor v. United States (1935) kararını fiilen geçersiz kıldı. Mahkeme, Başkan Joe Biden'ın federal ticaret komisyonu üyesini görevden alma yetkisini tanıyan bir alt mahkeme kararını onaylarken, aslında 90 yıllık bu emsal kararın dayandığı anayasal yorumu tersine çevirdi. Orijinalist yöntemle verilmiş bu tarihi kararın yine orijinalist bir çoğunluk tarafından bozulması, Amerikan hukuk camiasında şaşkınlık ve tartışma yarattı.
Humphrey's Executor: New Deal'ın Hukuki Sigortası
1935 yılında, Başkan Franklin D. Roosevelt'in New Deal politikalarının yoğun tartışıldığı bir dönemde, Yüksek Mahkeme Humphrey's Executor kararıyla bağımsız federal kurumların varlığını anayasal güvence altına almıştı. Karar, başkanların bu tür kurumların üyelerini sadece 'yetersizlik, ihmal veya görevi kötüye kullanma' gibi nedenlerle görevden alabileceğini, siyasi gerekçelerle azledemeyeceğini hükme bağlamıştı. Bu karar, Federal Rezerv, SEC, FTC gibi bağımsız kurumların başkanlık baskısından uzak çalışabilmesinin temelini oluşturdu. Yüksek Mahkeme'nin o dönemki orijinalist yorumu, Anayasa'daki 'yürütme yetkisi' kavramını geniş yorumlayarak başkana sınırsız bir azil yetkisi vermekten kaçınmıştı.
Yeni Dönem: Yürütme Gücünün Sınırları Yeniden Çiziliyor
Mevcut Mahkeme'nin muhafazakâr çoğunluğu, 1935 kararının 'Anayasa'nın orijinal anlamından saptığını' savunarak, başkanın federal kurumlar üzerindeki kontrolünü artıran bir yorumu benimsedi. Baş Yargıç John Roberts'ın kaleme aldığı çoğunluk görüşü, 'yürütme yetkisinin bölünmez olduğu' prensibine vurgu yaparak, başkanın herhangi bir federal görevliyi sebep göstermeksizin görevden alabileceğini belirtti. Bu karar, özellikle bağımsız düzenleyici kurumların geleceği konusunda ciddi endişelere yol açtı. Uzmanlar, bu kararla birlikte başkanların Federal Ticaret Komisyonu, Federal İletişim Komisyonu gibi kurumları siyasi olarak yönlendirme potansiyelinin arttığını, bunun da düzenleme politikalarında istikrarsızlığa neden olabileceğini belirtiyor.
Kararın etkileri sadece ABD ile sınırlı kalmayacak. ABD'nin uluslararası ticaret anlaşmaları, çevre politikaları ve finansal düzenlemeleri bu kurumlar aracılığıyla şekillendiğinden, yeni yorum Amerikan dış politikasında da dalgalanmalara yol açabilir. Örneğin, bağımsız kurumların kararlarının siyasi liderlik tarafından daha kolay geri alınabilmesi, ABD'nin uluslararası taahhütlerinin güvenilirliğini sorgulatabilir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Bu gelişme, Türkiye gibi güçlü başkanlık sistemine sahip ülkeler için önemli bir ders niteliği taşıyor. Türkiye'de Cumhurbaşkanlığı Hükümet Sistemi, yürütme yetkisini tek elde toplarken, bağımsız düzenleyici kurumların statüsü halen tartışmalıdır. ABD'deki bu içtihat değişikliği, yürütme gücünün sınırlandırılması konusunda Türk anayasa hukukçuları için yeni bir referans oluşturabilir. Ayrıca, ABD'nin bağımsız kurumları üzerindeki siyasi baskının artması, Türkiye'nin bu kurumlarla yürüttüğü ticari ve hukuki işlemleri de etkileyebilir. Özellikle yaptırım kararları ve ticaret politikalarında yaşanacak değişimler, Türk ihracatçıları ve yatırımcıları için belirsizlik yaratabilir.
