Güney Afrika'da aylardır süren yabancı düşmanlığı (zenofobi) protestoları, kıtanın iki önemli gücü olan Nijerya ile Güney Afrika arasındaki diplomatik bağları ciddi şekilde yıprattı. Bu süreçte şiddet olaylarına maruz kalan binlerce Nijeryalı, ülkelerine geri dönmek zorunda kaldı. Geri dönenler, yaşadıkları travmatik deneyimleri unutmaya ve yeniden hayatlarına uyum sağlamaya çalışıyor. Bugünkü programımızda, bu zorlu sürecin perde arkasını ve bölgesel yansımalarını ele alıyoruz.
Şiddet ve Göç: Nijeryalıların Zorlu Deneyimi
Güney Afrika'nın Johannesburg ve Pretoria gibi büyük şehirlerinde Ağustos ayında patlak veren yabancı düşmanlığı protestoları, özellikle Nijeryalı göçmenleri hedef aldı. Saldırılarda en az on iki kişi hayatını kaybetti, yüzlerce iş yeri ve ev yağmalandı, yakıldı. Nijerya hükümeti, vatandaşlarının güvenliğini gerekçe göstererek yüzlerce vatandaşını tahliye etti. Tahliye edilenlerden biri olan 34 yaşındaki Okechukwu Nwosu, Johannesburg'da 15 yıl boyunca kurduğu tekstil işinin tamamen yok edildiğini belirtiyor. Nwosu, "15 yıllık emeğim bir gecede kül oldu. Artık burada (Nijerya'da) yeniden başlamak zorundayım, ama o korkuyu hiç unutamıyorum" diyor.
Geri dönenlerin çoğu, Nijerya'nın ekonomik zorluklarıyla da mücadele etmek zorunda. Ülkede işsizlik oranı yüksek, altyapı yetersiz. Nijerya'ya dönen göçmenler, Güney Afrika'da edindikleri becerileri ve birikimlerini kullanarak yeni iş kurmaya çalışıyor, ancak bürokratik engeller ve finansman sorunlarıyla karşılaşıyorlar. Nijerya Göçmenler Derneği Başkanı Ibrahim Farinloye, "Devlet, geri dönenlere yönelik bir uyum programı başlattı; mesleki eğitim ve mikro kredi desteği sağlıyor. Ancak bu destek yetersiz, binlerce kişi hâlâ mağdur durumda" ifadelerini kullanıyor.
Öte yandan, Güney Afrika'daki zenofobik saldırılar yalnızca Nijeryalıları değil; Somali, Zimbabve ve Malavi gibi diğer Afrika ülkelerinden gelen göçmenleri de hedef aldı. Birleşmiş Milletler Mülteciler Yüksek Komiserliği (UNHCR), bu saldırıların bölgesel istikrarı tehdit ettiği uyarısında bulundu. Uzmanlar, ekonomik eşitsizlikler ve yüksek işsizliğin bu tür olayları tetiklediğini vurguluyor.
İki Ülke Arasında Diplomatik Kriz ve Bölgesel Etkiler
Nijerya, Güney Afrika'ya yönelik tepkisini diplomatik ve ekonomik alanlarda gösterdi. Nijerya Devlet Başkanı Muhammed Buhari, saldırıları kınayarak Güney Afrika Büyükelçisi'ni geri çağırdı. Bununla birlikte, Nijerya şirketleri ve iş insanları Güney Afrika pazarına yönelik yatırımlarını gözden geçirmeye başladı. Güney Afrika'daki Nijeryalı iş adamlarının önemli bir kısmı ülkelerine dönme kararı aldı. Bu durum, iki ülke arasındaki ticaret hacmini olumsuz etkileyebilir. Afrika Birliği, iki ülke arasındaki gerginliği azaltmak için arabuluculuk çabalarını sürdürüyor.
Bu kriz, Afrika kıtasının geleceği açısından kritik bir sınav olarak değerlendiriliyor. Kıta, serbest ticaret bölgesi ve ortak kalkınma hedefleri doğrultusunda entegrasyon çabalarını sürdürürken, bu tür yabancı düşmanlığı olayları birlik beraberliği zedeliyor. Afrika Birliği'nin 2063 Gündemi olarak adlandırılan kalkınma planı, kıta içi göçün ve ticaretin artırılmasını öngörüyor. Ancak zenofobik tutumlar, bu hedefe ulaşmayı zorlaştırıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Güney Afrika-Nijerya arasındaki bu gerilim, Türkiye'nin Afrika açılımı politikası bağlamında önemli bir gelişmedir. Türkiye, son yıllarda kıtada ekonomik ve diplomatik varlığını artırıyor. Bu tür istikrarsızlıklar, Türk yatırımcıların bulunduğu diğer Afrika ülkelerindeki iş ortamını da etkileyebilir. Özellikle Afrika Birliği'nin entegrasyon çabalarındaki aksaklıklar, bölgesel ticaret anlaşmalarını geciktirebilir. Türkiye, Nijerya ve Güney Afrika ile ikili ilişkilerinde bu tür krizleri yakından izleyerek, olası risklere karşı önlem almalıdır. Ayrıca, Türkiye'nin Afrika'daki güvenilir bir ortak imajı, bu tür dönemlerde daha da değerli hale gelmektedir.
