Nijerya parlamentosu, ülkenin 36 eyaletinin her birinin kendi polis gücünü kurmasına ve yönetmesine olanak tanıyan anayasa değişikliğini kabul etti. Uzun süredir tartışılan bu reform, artan güvenlik sorunlarına karşı atılmış önemli bir adım olarak değerlendiriliyor. Başkent Abuja'da Perşembe günü yapılan oylamada, Temsilciler Meclisi ve Senato, federal polis teşkilatının yanı sıra eyalet düzeyinde polis birimlerinin kurulmasına izin veren yasa tasarısını onayladı. Reform, Nijerya'nın kuzeydoğusunda Boko Haram ve ISWAP gibi terör örgütlerinin yanı sıra orta kuşakta çoban-çiftçi çatışmaları ve güneyde organize suç örgütlerinin yarattığı güvenlik boşluğunu doldurmayı amaçlıyor.
Gelişmenin arka planı: Federal polisin yetersiz kaldığı anlar
Nijerya, bağımsızlığından bu yana merkeziyetçi bir polis yapısına sahipti. Federal Polis Teşkilatı, ülkenin her köşesinde tek yetkili güç olarak görev yapıyordu. Ancak son yıllarda artan şiddet olayları, fidye için adam kaçırma vakaları ve terör saldırıları, federal polisin yetersiz kaldığını gösterdi. Özellikle kırsal bölgelerde polis karakollarının sayısının azlığı ve lojistik eksiklikler, suç oranlarının yükselmesine neden oldu. Nijerya'nın 2023'te 60 milyondan fazla silahın yasa dışı dolaşımda olduğu tahmin ediliyor. Eyalet valileri, yıllardır kendi polis güçlerini kurma talebinde bulunuyordu. Anayasa değişikliği, bu talebe yanıt olarak hazırlandı. Yeni düzenlemeye göre, her eyalet kendi polis komiserini atayacak, bütçesini belirleyecek ve operasyonel kararları alacak. Ancak federal polis teşkilatı, ulusal çapta koordinasyon ve ağır suçlarla mücadelede yetkili olmaya devam edecek. Reformun, eyaletler arasında işbirliğini artırması ve yerel dinamiklere uygun güvenlik politikaları geliştirilmesine olanak tanıması bekleniyor.
Bölgesel ve küresel boyut: Afrika'da güvenlik paradigması değişiyor mu?
Nijerya'daki bu reform, Batı Afrika ve Sahra Altı Afrika'da güvenlik yönetimine ilişkin tartışmaları yeniden alevlendirdi. Kıtada birçok ülke, merkezi polis yapılarının yetersiz kaldığı durumlarda yerelleşme eğilimini tartışıyor. Örneğin, Güney Afrika'da eyalet polis uygulaması uzun yıllardır mevcut. Nijerya'nın bu adımı, bölgede benzer reformlara ilham verebilir. Ancak uzmanlar, eyalet polislerinin etkinliği için güçlü denetim mekanizmaları ve yolsuzlukla mücadele önlemleri alınması gerektiğini vurguluyor. Nijerya'da polis yolsuzluğu yaygın bir sorun; eyalet polislerinin de aynı kaderi paylaşmaması için şeffaf bir atama süreci ve bağımsız bir izleme kurulu öneriliyor. Küresel ölçekte, bu reform, merkeziyetçi güvenlik yapılarının yerel ihtiyaçlara cevap verememesi durumunda ademi merkeziyetçiliğin bir çözüm olabileceğini gösteriyor. Nijerya'nın deneyimi, diğer gelişmekte olan ülkeler için örnek teşkil edebilir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Nijerya'daki bu reform, Türkiye'nin Afrika politikası bağlamında dikkatle takip edilmesi gereken bir gelişme. Türkiye, Nijerya ile savunma sanayi işbirliğini derinleştiriyor; özellikle insansız hava araçları (İHA) ve askeri eğitim alanında işbirlikleri mevcut. Eyalet polislerinin kurulması, Nijerya'da güvenlik harcamalarının artmasına ve yerel polis teçhizatına olan talebin yükselmesine yol açabilir. Bu durum, Türk savunma sanayi şirketleri için yeni bir pazar oluşturabilir. Ayrıca, Nijerya'daki istikrarın sağlanması, Batı Afrika'da terörizm ve düzensiz göç gibi sorunların azalmasına katkıda bulunacağından, Türkiye'nin bölgesel güvenlik çıkarlarıyla da örtüşmektedir. Türkiye, bu reform sürecinde Nijerya'ya teknik destek ve kapasite geliştirme konusunda yardımcı olabilir.
