NATO üyesi ülkelerin liderleri, önümüzdeki hafta Ankara'da düzenlenecek zirvede, ittifakın kolektif savunma mekanizması olan 5. Madde'ye 'demir gibi bağlılık' (ironclad commitment) taahhüdünü yenilemeye hazırlanıyor. Cuma günü NATO büyükelçileri tarafından onaylanan ve Reuters tarafından incelenen zirve metnine göre, ABD Başkanı Donald Trump'ın da katılması beklenen toplantıda müttefikler, bir üyeye yönelik saldırının tüm üyelere yapılmış sayılacağı ilkesini bir kez daha teyit edecek. Brüksel'deki NATO karargahında üzerinde uzlaşıya varılan metin, ittifakın 70. kuruluş yıl dönümüne denk gelen zirvede ortak bir duruş sergilenmesini hedefliyor.
Ankara Zirvesi ve 5. Madde'nin Önemi
NATO'nun kurucu anlaşmasının en kritik maddesi olan 5. Madde, bugüne kadar yalnızca bir kez, 11 Eylül 2001 saldırılarının ardından ABD için devreye sokuldu. Ankara'da gerçekleşecek zirve, bu maddenin sadece Avrupa güvenliği için değil, aynı zamanda Doğu Kanadı'nın savunması için de taşıdığı önemi vurgulayacak. Zirve metninde, 'Müttefikler, 5. Madde kapsamındaki taahhütlerinin bağlayıcı ve mutlak olduğunu teyit ederler' ifadesine yer verilmesi bekleniyor. Bu durum, özellikle son yıllarda NATO içinde yaşanan bütçe paylaşımı tartışmaları ve ABD'nin Avrupa'daki askeri varlığına ilişkin belirsizliklerin gölgesinde önem kazanıyor.
Zirveye ev sahipliği yapacak Türkiye, ittifakın güney kanadında kilit bir konumda bulunuyor. Metinde ayrıca, NATO'nun caydırıcılık ve savunma duruşunun güçlendirilmesi, terörizmle mücadele ve hibrit tehditlere karşı ortak yanıt mekanizmalarının geliştirilmesi konularında da kararlılık ifade edilecek. Liderlerin, savunma harcamalarının GSYH'nin yüzde 2'sine ulaştırılması hedefini yinelemesi beklenirken, bu konuda ABD Başkanı Trump'ın müttefiklere yönelik baskısının da gündemde olacağı tahmin ediliyor.
Küresel Güvenlik Dinamikleri ve İttifak Dayanışması
Ankara zirvesi, NATO'nun karşı karşıya olduğu çok yönlü tehditlerin ele alınacağı bir platform olacak. Rusya'nın Kırım'ı ilhakından bu yana Doğu Avrupa'da artan gerilim, Çin'in yükselen askeri gücü ve Orta Doğu'daki istikrarsızlık, ittifakın gündemindeki başlıca konular arasında yer alıyor. 5. Madde taahhüdünün yenilenmesi, özellikle Baltık ülkeleri ve Polonya gibi Rusya'ya sınırı olan müttefikler için hayati bir güvence niteliği taşıyor. Bununla birlikte, Avrupa kanadının kendi savunma kapasitesini artırma çabaları ile ABD'nin Asya-Pasifik'e odaklanma arzusu arasındaki denge, zirvede tartışılması beklenen bir diğer önemli boyut.
NATO Genel Sekreteri Jens Stoltenberg, zirve öncesi yaptığı açıklamada, 'Birlik ve dayanışma içinde, müttefiklerimizin güvenliğine yönelik her türlü tehdide karşı koymaya hazırız' ifadelerini kullanarak mesajı net bir şekilde ortaya koydu. Zirve metninde ayrıca, ittifakın açık kapı politikasının sürdürüleceği ve yeni üyelerin katılımının teşvik edileceği belirtilirken, bu bağlamda Kuzey Makedonya'nın üyeliğinin onaylanması bekleniyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Ankara'da düzenlenecek NATO zirvesi, Türkiye'nin ittifak içindeki stratejik önemini bir kez daha ortaya koyuyor. 5. Madde taahhüdünün güçlü bir dille yenilenmesi, Türkiye'nin güney sınırlarındaki tehditler (PKK/YPG, DEAŞ) ve Doğu Akdeniz'deki enerji gerilimleri bağlamında Ankara'ya dolaylı da olsa güvence sağlıyor. Ancak Türkiye'nin Rusya'dan S-400 hava savunma sistemi tedariki ve ABD'nin F-35 programından çıkarılması gibi konuların zirvede gerginlik yaratması olası. NATO'nun Türkiye'nin güvenlik endişelerini ne ölçüde dikkate alacağı, ittifak içi dayanışmanın sınanacağı bir alan olarak öne çıkıyor. Ayrıca, ev sahibi olarak Türkiye'nin ittifakın güney kanadındaki rolü ve Doğu Akdeniz'deki hak iddiaları, zirvede dolaylı yoldan ele alınacak başlıklar arasında.
