Arjantin Devlet Başkanı Javier Milei'nin göreve gelmesinin üzerinden bir yıl geçti. Ülke, yüzde 200'ü aşan yıllık enflasyonla boğuşurken, Milei'nin şok terapisi olarak nitelendirilen kemer sıkma ve serbest piyasa reformları ilk meyvelerini vermeye başladı. Enflasyon tek haneli aylık oranlara geriledi, peso istikrar kazandı ve maliye fazlası veriliyor. Ancak ekonomik istikrarın sağlanması, sosyal maliyeti beraberinde getirdi: yoksulluk arttı, harcamalar kısıldı ve halkın sabrı sınanıyor. Milei'nin bir sonraki aşaması, daha derin yapısal reformlar ve seçimlerde halk desteğini koruma mücadelesi olacak.
Arka Plan: Kaosun İçinden Doğan Bir Deney
Javier Milei, 10 Aralık 2023'te göreve başladığında Arjantin, son yılların en kötü ekonomik krizlerinden birindeydi. Merkez Bankası rezervleri tükenmiş, bütçe açığı kontrol edilemez boyutlara ulaşmış ve yıllık enflasyon yüzde 211'i aşmıştı. Milei, seçim kampanyasında merkez bankasını kapatma, pesoyu dolarize etme ve devleti küçültme sözü vermişti. Göreve gelir gelmez, 'motosierra' (motorlu testere) adını verdiği kemer sıkma programını uygulamaya koydu: enerji ve ulaşım sübvansiyonlarını kesti, kamu istihdamını azalttı, sosyal programları gözden geçirdi ve para basımını durdurdu.
Bu radikal önlemler, kısa vadede ekonomiyi soğuttu. Resmi verilere göre, aylık enflasyon Aralık 2023'te yüzde 25,5 iken, Kasım 2024'te yüzde 2,4'e geriledi. Yıllık enflasyon ise yüzde 166'ya düştü; hâlâ yüksek olsa da düşüş eğilimi piyasaları rahatlattı. Maliye, faiz dışı fazla vermeye başladı ve peso, resmi kurlarda değer kazandı. Ancak bu başarılar, ağır bir bedelle geldi: Gayri Safi Yurtiçi Hasıla (GSYH) 2024'te yüzde 3,5 daraldı, yoksulluk oranı yüzde 40'tan yüzde 53'e yükseldi ve reel ücretler eridi. Halkın büyük bölümü, kemer sıkma politikalarının yükünü omuzluyor.
Milei, ekonomik programını 'tek yol' olarak savunuyor ve muhalefeti 'kast' olarak nitelendiriyor. Kongre'de azınlıkta olmasına rağmen, kararnamelerle reformları hızlandırıyor. Yargı ve muhalefetle sürekli çatışma halinde. Ülke, 2025 genel seçimlerine giderken, Milei'nin desteği anketlerde yüzde 45-50 bandında seyrediyor; ancak ekonomik acı derinleşirse bu desteğin erimesinden endişe ediliyor.
Küresel Boyut: Serbest Ticaretin Laboratuvarı mı?
Arjantin, Milei ile birlikte radikal bir serbest piyasa deneyine sahne oluyor. Ülke, tarım ürünleri ve lityum gibi hammaddelerde dünya tedarik zincirinde önemli bir oyuncu. Milei, ihracat vergilerini kaldırma ve ticaret engellerini azaltma sözü verdi. Çin, Brezilya ve ABD ile ticari ilişkileri dengede tutmaya çalışıyor. Öte yandan, IMF ile 44 milyar dolarlık borç anlaşmasını yeniden müzakere ediyor. Uluslararası yatırımcılar, Arjantin'in reformlarına temkinli yaklaşıyor; zira ülkenin temerrüt geçmişi ve siyasi istikrarsızlığı risk algısını yüksek tutuyor.
Milei'nin ekonomi politikaları, dünya genelinde popülist dalgaya karşı bir alternatif olarak izleniyor. Eğer başarılı olursa, diğer enflasyonist ekonomiler için bir model teşkil edebilir. Ancak sosyal patlama riski ve yatırımın gecikmesi, deneyin kırılganlığını gösteriyor. Özellikle Latin Amerika'da sol dalganın yeniden güç kazanması, Milei'nin siyasi geleceğini etkileyebilir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Arjantin'deki deney, Türkiye'nin kendi ekonomik modeliyle paralellikler taşıyor. Yüksek enflasyon, para politikası ve kemer sıkma tartışmaları her iki ülkede de gündemde. Milei'nin başarısı, enflasyonla mücadelede alternatif bir yol sunabilir; ancak sosyal maliyeti Türkiye için uyarıcı. Ticari açıdan, Arjantin'in lityum ve tarım ürünleri ihracatındaki potansiyeli, Türk şirketleri için fırsatlar yaratabilir. Ayrıca, IMF ile ilişkiler ve borç yönetimi konusunda Arjantin'in deneyimi, Türkiye'nin benzer süreçlerine ışık tutabilir. Jeopolitik olarak, Latin Amerika'daki bu dönüşüm, küresel güç dengelerini etkileyerek Türk dış politikasına dolaylı yansımalar yapabilir.
