Meta Platforms, Çarşamba günü ABD'de 47 eyaletin açtığı ve şirketin Facebook ile Instagram'ı gençleri kasıtlı olarak bağımlı hale getirecek şekilde tasarladığı ve bu konuda kamuoyunu yanılttığı iddialarını çözmek için 17 milyar dolar ödemeyi kabul etti. Eyalet başsavcılarının açıklamasına göre anlaşma, Meta'nın çocuk güvenliğine yönelik kapsamlı önlemler almasını da içeriyor. Bu, sosyal medya şirketlerine karşı açılan en büyük eyaletler arası davalardan biri olarak tarihe geçti.
Anlaşmanın Ayrıntıları ve Şirketin Yükümlülükleri
Anlaşma kapsamında Meta, 47 eyalet ve bölgeye 17 milyar dolar tazminat ödeyecek. Bu ödemenin yanı sıra şirket, reşit olmayan kullanıcılarına yönelik uygulamalarında köklü değişiklikler yapmayı da taahhüt etti. Eyalet başsavcıları, Meta'nın Facebook ve Instagram'da 18 yaş altı kullanıcılar için otomatik olarak en yüksek gizlilik ayarlarını uygulayacağını, akşam 22.00 ile sabah 06.00 arasında bildirimleri kısıtlayacağını ve gece yarısından itibaren 18 yaş altı hesapların kaydırma yapmasını sınırlayacağını belirtti.
Ayrıca Meta'nın, genç kullanıcılara zararlı içerikleri gösteren öneri algoritmalarını yeniden yapılandırması ve bu konuda bağımsız denetçilere yetki vermesi gerekecek. Eyaletler, Meta'nın bu önlemleri uygulamakta başarısız olması durumunda şirkete yaptırım uygulanacağını da vurguladı. Bu anlaşma, sosyal medya platformlarının genç kullanıcılar üzerindeki olumsuz etkilerine karşı artan toplumsal ve hukuki baskının bir sonucu olarak görülüyor.
New York Başsavcısı Letitia James, konuyla ilgili yaptığı açıklamada, "Meta'nın gençleri bağımlı hale getirmek için kullandığı taktikler, tütün endüstrisinin yıllar önce yaptığına benziyor. Bugünkü anlaşma, bu tür manipülatif uygulamalara karşı en güçlü mesajı veriyor" dedi. Kaliforniya Başsavcısı Rob Bonta ise, "Bu anlaşma yalnızca bir tazminat değil, aynı zamanda sosyal medya platformlarının gelecekte çocukları korumak için tasarlanması gerektiğinin bir kabulüdür" ifadelerini kullandı.
Davaların Geçmişi ve Şirketin Tepkisi
47 eyaletin başsavcıları, Ekim 2023'te Meta'ya karşı federal mahkemede dava açmıştı. İddianamede, Meta'nın iç araştırmalarında genç kullanıcıların platformlarda geçirdiği sürenin bir kısmını bilerek gizlediği ve bu sürenin gençlerin ruh sağlığına olan olumsuz etkilerini önemsemediği öne sürülmüştü. Davacılar, Meta'nın özellikle 13-17 yaş arası gençleri hedef alan ürün özelliklerini, onların daha fazla vakit geçirmesini sağlayacak şekilde tasarladığını ve bunu 'güvenli' olarak pazarladığını iddia etti.
Meta ise davalara yanıt olarak, şirketin son yıllarda genç kullanıcıların güvenliği için önemli adımlar attığını ve ebeveyn kontrol araçlarını geliştirdiğini savunmuştu. Şirket, anlaşma sonrası yaptığı açıklamada, "Bu anlaşma, gençlerin çevrimiçi deneyimlerini iyileştirme konusundaki kararlılığımızı gösteriyor. Geçmişte olduğu gibi bugün de genç kullanıcılarımızı korumak için çalışmaya devam edeceğiz" ifadelerine yer verdi. Ancak uzmanlar, anlaşmanın Meta'nın platformlarının bağımlılık yapıcı doğasını temelden değiştirip değiştirmeyeceğinin belirsiz olduğunu, çünkü şirketin gelir modelinin hâlâ kullanıcı etkileşimine dayandığını dile getiriyor.
Bu dava, ABD genelinde sosyal medya şirketlerine karşı yürütülen hukuki mücadelenin sadece bir parçası. Geçtiğimiz yıl birçok eyalet, TikTok ve Snapchat gibi platformlara yönelik de benzer soruşturmalar başlatmıştı. Ayrıca, 2021'de Facebook'tan ayrılan bir veri uzmanının ortaya çıkardığı belgeler, şirketin Instagram'ın genç kız kullanıcılar üzerindeki olumsuz etkilerini bildiğini ancak bunu gizlediğini iddia etmişti. Bu iddialar, kongre soruşturmalarına ve kamuoyunda geniş yankı bulmuştu.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Bu anlaşma, küresel sosyal medya düzenlemeleri açısından emsal niteliği taşıyor. Türkiye'de de özellikle gençlerin sosyal medya kullanımının artması ve dijital bağımlılık konusundaki endişeler, bu tür davaların yakından takip edilmesini gerektiriyor. Türkiye, 2020'de sosyal medya platformlarına yönelik düzenlemeler getiren bir yasa çıkarmıştı, ancak çocukların korunmasına yönelik kapsamlı adımlar henüz atılmış değil. Bu dava, Türk düzenleyicilerine sosyal medya şirketlerini daha etkin denetleme ve genç kullanıcıları koruma konusunda ilham verebilir. Ayrıca, uluslararası şirketlerin küresel çapta uygulayacağı yeni güvenlik standartları, Türkiye'deki kullanıcıları da etkileyecek ve bu platformların Türkiye'deki operasyonlarını da düzenlemeye zorlayabilir. Bu gelişme, dijital çağda çocuk haklarının korunmasının evrensel bir sorumluluk olduğunu bir kez daha hatırlatıyor.
