Almanya'da aşırı sağın yükselişiyle artan baskı altındaki hükümet, Taliban yönetimine Afgan misyonlarını yeniden açma izni verirken, karşılığında daha fazla sınır dışı işlemi yapılmasını taahhüt etti. Bu anlaşma, Almanya'daki Afgan aktivistleri ve muhalifleri ciddi şekilde tedirgin ediyor. Aktivitelere göre, Taliban'ın Almanya'daki diplomatik varlığını meşrulaştıran bu adım, onları hedef haline getirebilir.
Anlaşmanın Arka Planı
Almanya'nın göç politikasında sertleşme eğilimi, özellikle aşırı sağcı AfD (Almanya için Alternatif) partisinin seçimlerdeki yükselişiyle hız kazandı. Şansölye Friedrich Merz'in liderliğindeki hükümet, sınır dışı işlemlerini artırmak amacıyla Taliban yönetimiyle doğrudan bir mutabakata vardı. Bu kapsamda, Taliban'ın Almanya'daki Afgan misyonlarında (büyükelçilik ve konsolosluklar) kendi personelini görevlendirmesine izin verildi. Böylece Almanya, Afganistan'a yapılacak sınır dışı uçuşlarını kolaylaştırmayı hedefliyor.
Almanya İçişleri Bakanlığı yetkilileri, bu adımın "pratik bir gereklilik" olduğunu savunuyor. Sınır dışı işlemlerinin hızlandırılması için Taliban'ın resmi makamlarıyla işbirliğinin kaçınılmaz olduğunu belirtiyorlar. Ancak bu açıklama, insan hakları örgütleri ve Afgan toplumu tarafından sert eleştirilerle karşılanıyor. Özellikle, Taliban'ın Afganistan'da kadın haklarını kısıtlayan ve muhaliflere yönelik baskıları bilinen bir yönetim olması, bu anlaşmanın etik açıdan kabul edilemez olduğu vurgulanıyor.
Anlaşmanın içeriğine dair detaylar net değil; ancak Almanya'nın bu adımı, Taliban'a uluslararası alanda gayri resmi bir meşruiyet kazandırdığı yönünde yorumlanıyor. Afgan aktivistler, Taliban'ın misyon binalarını kullanarak Almanya'daki Afgan toplumu üzerinde istihbarat toplama faaliyetlerini artırabileceğinden de endişe ediyor. Almanya'daki Afgan Dernekleri Federasyonu, bu durumun özellikle gazeteciler, kadın hakları savunucuları ve eski hükümet yetkilileri için büyük bir tehdit oluşturduğunu belirtti.
Bölgesel ve Küresel Boyut
Bu gelişme, Avrupa genelinde göç politikalarının sertleştiği bir döneme denk geliyor. Birçok Avrupa ülkesi, Taliban yönetimiyle benzer anlaşmalar yapmayı tartışıyor. Ancak Almanya'nın bu adımı, diğer ülkelere de örnek teşkil edebilecek nitelikte. Uluslararası toplum, Taliban'ı resmi olarak tanımamakla birlikte, pratik işbirliğini artırmaya başladığı görülüyor. Bu durum, Batı'nın Afganistan politikasında bir çelişki yaratıyor: Bir yanda Taliban'ın insan hakları ihlalleri kınanırken, diğer yanda göçmenlerin sınır dışı edilmesi için bu yönetimle masaya oturuluyor.
BM ve uluslararası insan hakları kuruluşları, Almanya'nın bu tutumunun, Taliban'ın işlediği suçlara ortak olmak anlamına geldiğini ifade ediyor. Ayrıca, Afganistan'da zulüm gören kişilerin zorla geri gönderilmesinin, uluslararası hukuka aykırı olduğu (geri gönderme yasağı) hatırlatılıyor. Taliban'ın 2021'de iktidara gelmesinden bu yana Almanya, on binlerce Afgan'ı kabul etmişti; ancak son yıllarda sınır dışı kararları önemli ölçüde arttı. 2023'te yapılan anlaşmayla Almanya, Kabul'den düzenli sınır dışı uçuşlarına başlamıştı; bu uçuşlarda sadece suçlu veya güvenlik tehdidi olarak kabul edilen kişilerin gönderileceği ileri sürülmüştü. Ancak Afgan düşünce kuruluşları, bu kriterlerin keyfi uygulandığını ve muhaliflerin hedef alınabileceğini belirtiyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Bu gelişme, Türkiye'nin göç politikası ve Afganistan'la ilişkileri açısından önemli sinyaller taşıyor. Türkiye, 2021'den bu yana Afganistan'dan gelen göç dalgasıyla mücadele ediyor ve sınır güvenliği ile göçmen yükünü dengeleme çabasında. Almanya'nın Taliban ile bu tür bir işbirliğine gitmesi, Avrupa'nın göç politikasında yeni bir dönemi başlatabilir ve bu da Türkiye üzerindeki göç baskısını artırabilir. Ek olarak, Türkiye'nin Taliban ile kurduğu diplomatik ilişkiler (Kabil'deki büyükelçiliğini kapatmamıştır) göz önüne alındığında, Almanya'nın bu adımı, Türkiye'nin bölgedeki konumunu etkileyebilir. Türkiye'nin, uluslararası hukuk normlarını koruyarak ve insan haklarına saygılı bir göç politikası izlemesi, bu süreçte daha da önem kazanıyor.
