Meksika'nın orta kesimindeki ormanlık alanlarda, kral kelebeklerinin (Danaus plexippus) kışlama popülasyonu ikinci yıl üst üste artış gösterdi. Bu gelişme, son yirmi yılda yüzde 80'in üzerinde azalan türün, iklim değişikliği ve habitat kaybına rağmen istikrar kazanmaya başladığına işaret ediyor. Dünya Doğayı Koruma Vakfı (WWF) ve Meksika Doğa Koruma Vakfı'nın ortak araştırmasına göre, 2023-2024 kış sezonunda kelebeklerin kapladığı alan 2,8 hektar olarak ölçüldü; bu, bir önceki yıla göre yüzde 35'lik bir artış anlamına geliyor.
Artan Sayılar, Azalan Tehditler
Kral kelebeklerinin yaşam döngüsü, Kanada ve ABD'nin kuzeyinden Meksika'nın merkezine kadar uzanan 4 bin 800 kilometrelik bir göçü içeriyor. Her yıl milyonlarca kelebek, kış aylarını geçirmek için Meksika'nın Michoacán ve Estado de México eyaletlerindeki oyamel köknar ormanlarına ulaşıyor. Ancak son yıllarda aşırı hava olayları, ormansızlaşma ve tarım ilaçlarının kullanımı nedeniyle popülasyon ciddi şekilde azalmıştı. 2021-2022 kışında kelebeklerin kapladığı alan sadece 2,2 hektar iken, 2022-2023'te 2,1 hektara kadar gerilemişti. Bu yılki 2,8 hektarlık artış, türün toparlanma sinyali verse de uzmanlar, bu seviyenin hâlâ 1990'lardaki 18 hektarlık zirvenin oldukça altında olduğunu vurguluyor.
WWF-Meksika Direktörü Jorge Rickards, "Bu iyi bir haber, ancak kelebeklerin geleceği hâlâ tehlikede. İklim değişikliği, özellikle göç yollarındaki kuraklık ve aşırı sıcaklıklar, tür için en büyük tehdit olmaya devam ediyor" dedi. Araştırmacılar, ayrıca ABD ve Kanada'daki süt otu bitkilerinin (kelebeklerin yumurtlama ve beslenme alanı) azalmasının da popülasyonu olumsuz etkilediğini belirtiyor.
Küresel İklim Politikaları İçin Bir Uyarı
Kral kelebeklerindeki bu kısmi toparlanma, biyolojik çeşitliliğin korunmasına yönelik uluslararası çabaların önemini bir kez daha ortaya koyuyor. Tür, 2022 yılında Uluslararası Doğa Koruma Birliği (IUCN) tarafından "tehdit altında" kategorisine alınmıştı. Meksika hükümeti, kelebeklerin kışladığı alanları koruma altına almak için 2000 yılında Kral Kelebeği Biyosfer Rezervi'ni kurdu. Ancak yasadışı ağaç kesimi ve tarımsal genişleme, koruma çabalarını zorluyor. ABD ve Kanada ise göç yolları üzerinde süt otu bitkilerinin yeniden dikilmesi ve pestisit kullanımının azaltılması için programlar yürütüyor.
Bu yılki artışın bir diğer nedeni, Meksika'daki orman yangınlarının kontrol altına alınması ve yağış miktarının normal seviyelere dönmesi olarak gösteriliyor. Ancak bilim insanları, iklim modellerinin önümüzdeki on yıllarda bölgede daha sık kuraklık ve sıcak hava dalgası öngördüğünü, bunun da kelebeklerin üreme ve göç döngüsünü bozabileceğini ifade ediyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Kral kelebeklerinin durumu, doğrudan Türkiye'yi ilgilendiren bir konu olmasa da küresel biyolojik çeşitlilik krizine dair önemli bir gösterge niteliği taşıyor. Türkiye, göçmen kuşlar ve kelebek türleri açısından zengin bir ülke; bu türlerin korunması için benzer uluslararası iş birliği modellerinden faydalanabilir. Ayrıca, iklim değişikliğinin tarım ve su kaynakları üzerindeki etkileri Türkiye'de de hissediliyor. Meksika'daki koruma çabaları, ekosistem temelli uyum stratejilerinin önemini vurgularken, Türkiye'nin iklim değişikliğiyle mücadele ve biyolojik çeşitliliği koruma politikalarına da dolaylı bir uyarı niteliği taşıyor.
