Kâbe'nin gölgesinde, Ağustos sıcağının kavurucu bir öğleden sonrasında üç ülke, İslam dünyasının siyasi teolojisini bir kuşak boyunca yeniden şekillendirebilecek bir belgeye imza attı. Suudi Arabistan, Türkiye ve Pakistan liderleri, 7 Ağustos 2026'da Mekke Ortak Savunma Anlaşması'nı onayladı. Bu anlaşma, yalnızca askeri bir ittifak değil; aynı zamanda Müslüman toplumların güvenlik algısını dini bir çerçeveyle yeniden tanımlayan tarihi bir mutabakat olarak değerlendiriliyor.
Anlaşmanın Arka Planı: Umre Ziyareti ve Gizli Müzakereler
İmza töreni, üç liderin Umre ziyareti sırasında gerçekleşti. Resmi açıklamalara göre, anlaşma altı aylık gizli müzakerelerin sonucunda olgunlaştı. Müzakere sürecinde; ortak askeri tatbikatlar, istihbarat paylaşımı ve savunma sanayi iş birliği gibi başlıklar masadaydı. Ancak anlaşmanın asıl önemi, İslami dayanışmayı güvenlik politikasının merkezine yerleştirmesi.
Anlaşmanın maddeleri arasında, taraflardan birine yönelik saldırının tümüne yönelik kabul edilmesi, ortak askeri komuta yapısının kurulması ve düzenli istihbarat toplantıları yer alıyor. Ayrıca, siber savunma ve deniz güvenliği alanlarında da iş birliği öngörülüyor. Uzmanlar, bu anlaşmanın bölgedeki mevcut güç dengelerini değiştirebileceği görüşünde.
Suudi Arabistan'ın bu girişimi, İran tehdidine karşı Körfez'deki müttefiklerini bir araya getirme çabası olarak yorumlanıyor. Türkiye'nin katılımı ise anlaşmaya askeri kapasite ve stratejik derinlik katıyor. Pakistan'ın dahil olması, nükleer güç statüsüyle anlaşmayı sembolik olarak güçlendiriyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut: Yeni Bir İttifak mı?
Mekke Paktı, bölgesel düzeyde İran ve İsrail arasında endişe yarattı. İran, anlaşmayı 'mezhepçi bir ittifak' olarak nitelerken, İsrail ise 'istikrarsızlık kaynağı' olarak değerlendirdi. Buna karşılık, Mısır ve Ürdün gibi Arap ülkeleri temkinli bir memnuniyet ifade etti.
Küresel boyutta, ABD ve Rusya'nın anlaşmaya yaklaşımı farklılaşıyor. Washington, Suudi öncülüğündeki bu girişimi, Çin'in bölgedeki nüfuzuna karşı bir denge olarak görüyor. Moskova ise anlaşmanın Türkiye üzerinden NATO içinde yeni bir kırılma yaratabileceğini hesaplıyor. Avrupa Birliği, ittifakın 'yapıcı bir diyalog zemini' oluşturmasını umduğunu açıkladı.
Ekonomik boyutta ise anlaşma, savunma sanayiinde ortak üretim ve teknoloji transferi öngörüyor. Bu durum, özellikle Türkiye'nin İnsansız Hava Aracı (İHA) teknolojisinin Suudi Arabistan ve Pakistan'a ihracını hızlandırabilir. Ayrıca, enerji güvenliği koridorlarının ortak korunması da maddeler arasında yer alıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Mekke Paktı, Türk dış politikasının son yıllarda izlediği çok yönlü stratejinin önemli bir parçası olarak öne çıkıyor. Türkiye, hem NATO üyesi hem de İslam İşbirliği Teşkilatı'nın kurucu üyesi olarak, bu anlaşmayla İslam dünyasında askeri ve siyasi ağırlığını artırıyor. Anlaşma, Türkiye'nin Ortadoğu'daki yalnızlaşma endişelerini azaltırken, Körfez'le ekonomik ve savunma iş birliğini derinleştiriyor. Ayrıca, Türk savunma sanayii için yeni ihracat kapıları açabilir. Ancak, NATO ittifakı çerçevesinde Rusya ile kurulan dengeli ilişkilerin bu yeni oluşumdan etkilenip etkilenmeyeceği önümüzdeki dönemde test edilecek. Ankara'nın bu dengeyi gözeterek hareket etmesi bekleniyor.
