Malezya, Birleşmiş Milletler'in aktif bir savaş bölgesi olan Myanmar'daki güvensiz koşullara ilişkin uyarılarına rağmen, yaklaşık 1.500 mülteciyi Myanmar'a geri gönderdi. Bu kişilerin çoğu, Myanmar'ın Arakan (Rakhine) eyaletinden kaçan Rohingya Müslümanları ve diğer etnik gruplardan oluşuyor. Malezya yönetimi, sınır dışı işlemlerinin gönüllü olduğunu savunurken, insan hakları örgütleri ve BM, geri gönderilenlerin hayatlarının tehlikede olduğunu belirtiyor.
Gelişmenin Arka Planı
Malezya, uzun yıllardır Myanmar'dan gelen mültecilere geçici koruma sağlıyordu; ancak son dönemde ekonomik ve siyasi baskılar nedeniyle sınır dışı uygulamalarını hızlandırdı. 2021'deki askeri darbeden bu yana Myanmar'da iç savaş şiddetlendi ve özellikle Arakan eyaletinde Rohingya nüfusa yönelik saldırılar arttı. BM Mülteciler Yüksek Komiserliği (UNHCR), Myanmar'ın mevcut koşullarının geri dönüşler için güvenli olmadığını defalarca vurguladı. Buna rağmen Malezya, göçmenleri taşıyan gemileri geri çeviriyor veya sınır dışı ediyor. Son olayda, 1.500 kişi Malezya'nın kuzeybatısındaki limanlardan Myanmar'a gönderildi. Geri gönderilenler arasında kadınlar ve çocuklar da bulunuyor. Malezya hükümeti, bu kişilerin ülkelerine gönüllü döndüğünü iddia ediyor, ancak tanıklar ve sığınmacılar zorla geri gönderildiklerini söylüyor. Uluslararası Af Örgütü, Malezya'nın uluslararası hukuku ihlal ettiğini belirterek, geri gönderilenlerin Myanmar'da işkence, keyfi gözaltı ve ölüm riskiyle karşı karşıya olduğunu bildirdi.
Bölgesel ve Küresel Boyut
Myanmar'daki iç savaş, Güneydoğu Asya'da istikrarsızlık yaratırken, komşu ülkeler mülteci akınını yönetmekte zorlanıyor. Tayland, Bangladeş ve Malezya gibi ülkeler yüz binlerce Rohingya mülteciye ev sahipliği yapıyor. Ancak artan ekonomik yük ve siyasi baskılar, bu ülkeleri geri gönderme politikalarına yöneltiyor. BM, ASEAN ve uluslararası toplum, Myanmar'daki krize kalıcı bir çözüm bulunması çağrısı yapıyor ancak somut adımlar atılamıyor. Malezya'nın sınır dışı kararı, ASEAN'ın mülteci koruma konusundaki yetersizliğini gözler önüne seriyor. Ayrıca, bu tür geri göndermeler, Myanmar ordusunun Rohingya'ya yönelik baskısını artırabilir ve bölgede yeni göç dalgalarını tetikleyebilir. Küresel ölçekte ise, mülteci hakları ve devletlerin egemenlik hakları arasındaki denge bir kez daha tartışılıyor. İnsan hakları savunucuları, uluslararası toplumun sessizliğinin bu tür ihlalleri cesaretlendirdiğini söylüyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Malezya'nın Myanmar'a yönelik sınır dışı politikası, Türkiye'nin kendi mülteci ve göç yönetimi açısından önemli dersler içeriyor. Türkiye, dünyada en fazla mülteciye ev sahipliği yapan ülke olarak, Suriyeliler başta olmak üzere milyonlarca sığınmacıya geçici koruma sağlıyor. Bu haber, Türkiye'nin geri gönderme konusundaki hassasiyetini ve uluslararası hukuka uyumunu gündeme getirebilir. Ayrıca, Myanmar'daki istikrarsızlık, bölgesel güvenlik ve enerji hatları üzerinden dolaylı da olsa Türkiye'yi etkileyebilir. Türkiye, insani diplomasi ve arabuluculuk rolünü vurgulayarak, benzer krizlerde aktif rol alabilir. Ancak, kendi mülteci politikasına yönelik eleştirileri dengelemek için uluslararası platformlarda tutarlı bir duruş sergilemesi gerekiyor.
