Macaristan'da siyasi deprem: Yeni atanan Başbakan Peter Magyar, hükümetin Cumhurbaşkanı Tamas Sulyok'u görevden almak üzere anayasada değişiklik yapacağını duyurdu. Magyar, başbakanlık koltuğuna oturmasının ardından yaptığı ilk büyük açıklamada, “Cumhurbaşkanı Sulyok'un görevde kalması, halkın iradesine aykırıdır. Anayasayı değiştirerek bu sorunu çözeceğiz” ifadelerini kullandı. Bu hamle, ülkede aylardır süren siyasi krizi yeni bir boyuta taşıdı.
Gelişmenin arka planı
Peter Magyar, eski Başbakan Viktor Orban'ın istifasının ardından geçici olarak başbakanlık görevini üstlenmişti. Orban, ekonomik kriz ve yolsuzluk iddiaları nedeniyle artan protestolar sonucunda görevi bırakmak zorunda kalmıştı. Magyar ise daha önce Adalet Bakanı olarak görev yapmış, Orban'ın en yakın isimlerinden biriydi. Ancak başbakan olduktan sonra Orban'dan hızla uzaklaştı ve “temiz bir sayfa açma” sözü verdi. İlk hedef olarak Cumhurbaşkanı Sulyok'u seçmesi dikkat çekiyor.
Cumhurbaşkanı Sulyok, Orban döneminde, 2022 yılında meclis tarafından seçilmişti. Ancak Sulyok’un özellikle yargı bağımsızlığı konusunda tartışmalı kararları eleştiriliyordu. Magyar, Sulyok'u “Orban rejiminin sembolü” olarak nitelendirerek, “Bu sembolü ortadan kaldırmak, demokrasiye dönüşün ilk adımıdır” dedi. Anayasa değişikliği için mecliste üçte iki çoğunluk gerekiyor; Magyar'ın partisinin meclis aritmetiği bu değişikliğin geçmesi için yeterli görünüyor.
Bölgesel ve küresel boyut
Macaristan'daki bu gelişmeler, Avrupa Birliği tarafından yakından izleniyor. Orban döneminde AB ile sık sık karşı karşıya gelen Budapeşte, hukukun üstünlüğü ve demokratik standartlar konusunda eleştirilmişti. Magyar'ın başbakanlığa gelişi, AB tarafından ihtiyatlı bir iyimserlikle karşılanmıştı. Ancak Cumhurbaşkanı'nı görevden alma girişimi, “hukuki mi yoksa siyasi mi?” sorusunu gündeme getiriyor. AB Komisyonu'ndan yapılan açıklamada, “Macaristan'daki gelişmeleri dikkatle takip ediyoruz, anayasal süreçlerin hukuka uygun olmasını bekliyoruz” denildi.
Bölgedeki diğer ülkeler, özellikle Polonya, Çek Cumhuriyeti ve Slovakya, Macaristan'daki bu iç siyasi krizi endişeyle izliyor. Visegrad Grubu içinde Macaristan'ın istikrarı, bölgesel işbirliği açısından kritik önem taşıyor. Öte yandan Rusya, Macaristan'daki değişimden rahatsızlık duyuyor; zira Orban, Moskova ile yakın ilişkileriyle biliniyordu. Magyar'ın AB yanlısı söylemleri, Rusya'nın Avrupa'daki etkisini daraltabilecek bir adım olarak görülüyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, Macaristan ile son yıllarda özellikle ticaret ve enerji alanında güçlü ilişkiler geliştirmişti. Orban hükümetiyle yakın temas halinde olan Ankara, Magyar'ın yeni politikalarını dikkatle izlemektedir. Cumhurbaşkanı Sulyok'un görevden alınması girişimi, Türkiye'nin Macaristan'daki siyasi istikrara ilişkin hesaplarını etkileyebilir. Ancak Magyar'ın AB ile uyum arayışı, Türkiye-AB ilişkilerinde Macaristan'ın pozisyonunu değiştirebilir. Kısa vadede doğrudan bir etki beklenmese de, uzun vadede Macaristan'daki demokratikleşme süreci, Türkiye'nin Avrupa'daki müttefik profillerini yeniden değerlendirmesine neden olabilir.
