Macaristan Başbakanı Viktor Orbán, Ukrayna ile azınlık hakları konusunda bir anlaşmaya varıldığını duyurdu. Bu gelişme, Kiev'in Avrupa Birliği'ne (AB) üyelik sürecinde kritik bir dönüm noktası olarak değerlendiriliyor. Orbán'ın açıklamasına göre, anlaşma Ukrayna'nın AB ile üyelik müzakerelerine başlamasının önündeki en büyük engeli kaldırmış durumda. Ancak Ukrayna makamları henüz anlaşmayı resmen doğrulamadı. Diplomatik kaynaklar, anlaşmanın özellikle Ukrayna'da yaşayan Macar azınlığın dil ve eğitim haklarını güvence altına almayı hedeflediğini belirtiyor. Bu adım, AB'nin Aralık ayında yapacağı zirvede Ukrayna ile üyelik müzakerelerinin resmen başlatılması kararını almasını sağlayabilir.
Anlaşmanın detayları ve arka planı
Macaristan, uzun süredir Ukrayna'nın AB üyelik sürecini, Transcarpathia bölgesinde yaşayan yaklaşık 150 bin kişilik Macar azınlığın haklarının yeterince korunmadığı gerekçesiyle bloke ediyordu. Budapeşte, özellikle 2017'de kabul edilen Ukrayna Eğitim Yasası'nın azınlık dillerinde eğitimi kısıtladığını savunuyordu. Yeni anlaşmayla birlikte Ukrayna'nın, Macar azınlığa ana dilinde eğitim ve kültürel faaliyetler konusunda daha geniş haklar tanıması bekleniyor. Ukrayna Dışişleri Bakanlığı konuyla ilgili henüz resmi bir açıklama yapmazken, bazı Ukraynalı yetkililerin anlaşmayı 'dengeli ve kabul edilebilir' olarak nitelendirdiği öğrenildi. AB Komisyonu ise anlaşmayı memnuniyetle karşıladığını duyurdu. Komisyon Başkanı Ursula von der Leyen, bu gelişmenin Ukrayna'nın AB entegrasyonuna yönelik kararlılığını gösterdiğini ifade etti.
Anlaşmanın tam metni henüz kamuoyuna açıklanmamış olsa da, diplomatik çevrelerde Macar azınlığın kültürel özerklik taleplerinin büyük ölçüde karşılandığı konuşuluyor. Ukrayna'nın, AB ile müzakerelere başlamak için yedi reform alanında ilerleme kaydetmesi gerekiyordu; bunlardan biri de azınlık haklarıydı. Dolayısıyla bu anlaşma, Kiev'in elini güçlendirecek önemli bir diplomatik kazanım olarak kayda geçti.
Bölgesel ve küresel boyut
Ukrayna'nın AB üyelik süreci, Rusya'nın Şubat 2022'de başlattığı geniş çaplı işgalin ardından hız kazanmıştı. AB, Haziran 2022'de Ukrayna'ya aday ülke statüsü vermiş, ancak üyelik müzakerelerinin başlaması için bazı şartlar öne sürmüştü. Macaristan'ın bu süreçteki itirazları, AB içinde endişeyle karşılanıyordu. Zira Orbán'ın Rusya'ya yakın duruşu ve Ukrayna'ya yönelik eleştirileri, bloğun doğu genişlemesine yönelik ortak tavrını zedeliyordu. Anlaşmanın sağlanması, AB'nin Ukrayna'ya verdiği desteğin somut bir göstergesi olarak yorumlanıyor. Ayrıca bu gelişme, Balkan ülkeleri gibi diğer aday ülkeler için de olumlu bir sinyal olarak algılanabilir.
Öte yandan Rusya, Ukrayna'nın AB ile entegrasyonunu kendi güvenlik çıkarlarına aykırı buluyor. Kremlin sözcüsü Dmitri Peskov, anlaşmayı 'AB'nin Ukrayna'yı kendi yörüngesine çekme çabası' olarak nitelendirdi. Ancak Batılı liderler, Ukrayna'nın egemen bir ülke olarak ittifak tercihlerini yapma hakkına sahip olduğunu vurguluyor. ABD Dışişleri Bakanlığı'ndan yapılan açıklamada, Macaristan-Ukrayna anlaşmasının Kiev'in reform çabalarının bir sonucu olduğu belirtildi.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Bu gelişme Türkiye açısından iki açıdan önemlidir. Birincisi, Ukrayna'nın AB'ye yakınlaşması Rusya'nın Karadeniz'deki etki alanını daraltacağından, Türkiye'nin bölgedeki stratejik dengesini etkileyebilir. Ankara, Montrö Sözleşmesi çerçevesinde Karadeniz'deki güç dengesini korumaya çalışırken, Ukrayna'nın Batı'yla entegrasyonu bu dengeyi değiştirecek potansiyele sahiptir. İkincisi, Macaristan'ın azınlık hakları konusunu AB sürecinde bir koz olarak kullanması, Türkiye'nin benzer konulardaki hassasiyetini hatırlatmaktadır. Türkiye, AB müzakerelerinde Kıbrıs ve Ege sorunları gibi konularla sık sık karşılaşırken, Macaristan örneği AB içinde ulusal çıkarların nasıl savunulabileceğine dair bir model oluşturabilir.
