Litvanya Cumhurbaşkanı Gitanas Nausėda, NATO üyesi Avrupa ülkelerinin savunma harcamalarını gayri safi yurt içi hasılanın (GSYH) yüzde 5'ine çıkarmaması halinde ittifakın "iki ya da üç parçaya" bölünme riskiyle karşı karşıya kalacağı uyarısında bulundu. Nausėda'nın bu açıklaması, ABD'nin Avrupa'daki güvenlik taahhütlerine ilişkin artan belirsizlikler ve NATO'nun gelecekteki harcama hedeflerine dair tartışmaların yoğunlaştığı bir dönemde geldi. Litvanya lideri, Vilnius'ta düzenlenen bir güvenlik forumunda yaptığı konuşmada, ittifak üyelerinin savunma bütçelerini artırmamasının NATO'nun etkinliğini ve birliğini ciddi şekilde tehdit edeceğini vurguladı.
NATO'nun yeni harcama hedefi ve üye ülkelerin durumu
NATO, 2014 yılında Galler Zirvesi'nde tüm üyelerin savunma harcamalarını GSYH'lerinin en az yüzde 2'sine ulaştırması konusunda anlaşmıştı. Ancak son dönemde, özellikle Rusya'nın Ukrayna'ya yönelik saldırganlığının ardından, bu hedefin yetersiz kaldığı yönünde tartışmalar başladı. ABD Başkanı Donald Trump'ın Avrupalı müttefikleri yeterli katkı yapmamakla suçlamasının ardından, NATO yetkilileri daha yüksek bir hedef üzerinde çalışmaya başladı. Yeni hedefin yüzde 3 civarında olması beklenirken, Litvanya Cumhurbaşkanı Nausėda'nın yüzde 5 oranını dile getirmesi dikkat çekti. Nausėda, Avrupa ülkelerinin savunma harcamalarını artırmak için daha fazla siyasi irade göstermesi gerektiğini belirtti. Halihazırda NATO üyelerinin yalnızca 11'i yüzde 2 hedefine ulaşabilmiş durumda. Litvanya, Letonya ve Estonya gibi Baltık ülkeleri ise Rus tehdidini en yakından hisseden ülkeler olarak savunma bütçelerini önemli ölçüde artırdı.
Bölgesel ve küresel boyut: Rusya tehdidi ve ABD'nin rolü
Nausėda'nın bu uyarısı, NATO'nun doğu kanadındaki ülkelerin güvenlik endişelerini yansıtıyor. Litvanya, Rusya'nın Ukrayna'daki savaşının ardından savunma harcamalarını GSYH'nin yüzde 2,5'ine çıkarmış durumda ve 2024 yılında bu oranı yüzde 3'e yükseltmeyi planlıyor. Ancak Nausėda'ya göre, Avrupa genelinde savunmaya ayrılan kaynakların artırılmaması, ittifak içinde derin bir krize yol açabilir. "Eğer Avrupalı müttefikler bu hedefi tutturamazsa, NATO'nun iki ya da üç parçaya bölündüğünü görebiliriz. Bu, ittifakın caydırıcılık kabiliyetini zayıflatacak ve Rusya'ya stratejik bir avantaj sağlayacaktır" dedi. ABD'nin Avrupa'daki güvenlik garantileri konusundaki belirsizlikler de endişeleri artırıyor. Özellikle Trump'ın olası bir dönüşü halinde NATO'ya yönelik politikalarının değişebileceği yorumları, Avrupalı liderleri daha fazla sorumluluk almaya itiyor. Almanya, Fransa ve Polonya gibi ülkeler savunma harcamalarını artırmak için adımlar atarken, İtalya ve İspanya gibi güney Avrupa ülkeleri hâlâ yüzde 2 hedefinin gerisinde seyrediyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, NATO'nun en büyük ikinci ordusuna sahip ülkesi olarak ittifakın savunma harcamaları tartışmalarında önemli bir aktör konumunda. Türkiye, uzun yıllardır NATO'nun belirlediği yüzde 2'lik GSYH hedefini aşan bir savunma bütçesine sahip. Bu durum, Türkiye'nin ittifak içindeki pozisyonunu güçlendirirken, savunma sanayii alanındaki yerli üretim hamleleri de Ankara'nın elini güçlendiriyor. Nausėda'nın yüzde 5 hedefi ise Türkiye için de iddialı bir oran. Ancak Türkiye, özellikle terörle mücadele ve sınır güvenliği gibi kendi güvenlik öncelikleri doğrultusunda savunma harcamalarını artırma potansiyeline sahip. NATO'nun olası bir bölünme riski, Türkiye'nin ittifak içindeki stratejik konumunu daha da kritik hale getirebilir ve Ankara'nın Avrupa güvenlik mimarisindeki rolünü artırabilir.
