Pyongyang'dan Rusya'nın Primorsk limanına uzanan bir rota, uluslararası yaptırımların nasıl sistematik olarak delindiğini gözler önüne seriyor. Batılı istihbarat kaynaklarına göre, Rusya'nın 'gölge filosu' olarak adlandırılan eski ve sigortasız tankerler, Kuzey Kore limanlarından yüklenen petrol ve silahları taşımak için düzenli olarak kullanılıyor. Avrupa Deniz Güvenlik Ajansı (EMSA) verilerine göre, yalnızca 2024'ün ilk yarısında bu filoya ait en az 12 gemi Akdeniz'de tespit edildi, ancak çoğu yakalanamadı. Bu gemiler, genellikle bayrak değiştirerek ve otomatik tanımlama sistemlerini (AIS) kapatarak izlerini kaybettiriyor.
Gölge Filonun Yapısı ve İşleyişi
Rusya'nın gölge filosu, 2022'de Ukrayna'ya yönelik tam ölçekli işgalin ardından uygulanan Batı yaptırımlarına yanıt olarak ortaya çıktı. Filo, çoğu eski ve bakımsız olan yüzlerce tankerden oluşuyor. Bu gemiler, Rus petrolünü tavan fiyatı olan varil başına 60 doların üzerinde satmak için kullanılıyor. ABD Hazine Bakanlığı, 2023'te bu filoya ait 30'dan fazla gemiye yaptırım uyguladı, ancak filo büyümeye devam ediyor. Kıbrıs, Malta ve Panama gibi ülkelerde kayıtlı olan bu gemiler, sık sık isim ve bayrak değiştirerek takipten kaçıyor. Uzmanlar, filonun toplam kapasitesinin 2024 itibarıyla günde 1,5 milyon varil petrol taşıyabilecek büyüklüğe ulaştığını tahmin ediyor.
Kuzey Kore Bağlantısı ve Bölgesel Boyut
Gölge filo sadece Rus petrolü değil, aynı zamanda Kuzey Kore'den gelen yükleri de taşıyor. Birleşmiş Milletler Güvenlik Konseyi'nin (BMGK) Kuzey Kore'ye uyguladığı yaptırımlar, Pyongyang'ın silah ve mühimmat ihracatını yasaklıyor. Ancak uydu görüntüleri ve istihbarat raporları, Kuzey Kore'den Rusya'ya silah sevkiyatı yapan gemilerin bu filo tarafından korunduğunu gösteriyor. Örneğin, Haziran 2024'te MV Lady R adlı gemi, Güney Afrika'nın Simon's Town limanında şüpheli bir şekilde demirlerken tespit edildi. Güney Afrika hükümeti olayı reddetti, ancak ABD Büyükelçisi Reuben Brigety, geminin Kuzey Kore'den silah yüklediğini iddia etti. Bu durum, Afrika Boynuzu'ndan Akdeniz'e kadar uzanan bir yaptırım delme ağının parçası. NATO, bu ağa karşı 2023'te 'Gölge Filo Görev Gücü'nü kurdu, ancak gemilerin çoğu uluslararası sularda faaliyet gösterdiği için müdahale sınırlı kalıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, Montrö Sözleşmesi gereği Karadeniz'deki geçişleri denetleyen bir ülke olarak gölge filo faaliyetlerine karşı hassas bir konumda. Rusya'nın yaptırım delme çabaları, Türkiye'nin Batı ile ilişkilerini zorlayabilir. Özellikle, Türk boğazlarından geçen şüpheli tankerlerin sayısındaki artış, ABD ve AB'nin dikkatini çekiyor. Ankara, bir yandan Rusya ile enerji ticaretini sürdürürken, diğer yandan yaptırımlara uyum sağlamak zorunda. Bu denge, Türk finans kurumlarının da ikincil yaptırım riskiyle karşı karşıya kalmasına yol açabilir. Ekonomik olarak, gölge filonun varlığı küresel petrol fiyatlarını aşağı çekerek Türkiye'nin enerji ithalat maliyetini geçici olarak azaltabilir, ancak uzun vadede yaptırım uyumsuzluğunun yaratacağı itibar kaybı daha ağır basabilir.
