Bu hafta Birleşmiş Milletler Genel Kurulu'nda yapay zeka (YZ) güvenliği ve küresel koruma önlemlerine ilişkin çok sayıda öneri gündeme geldi. Ancak uzmanlar, ABD'nin sürece dahil olmaması halinde bu çabaların büyük ölçüde etkisiz kalacağı uyarısında bulunuyor. Dünya, yapay zekanın hızla gelişen risklerine karşı ortak bir çerçeve ararken, en büyük teknoloji güçlerinden biri olan ABD'nin dışarıda kalması, küresel düzenlemelerin uygulanabilirliğini sorgulatıyor.
Küresel YZ Düzenlemeleri Neden Gündemde?
Yapay zeka teknolojilerindeki baş döndürücü ilerleme, beraberinde etik, güvenlik ve gizlilik endişelerini getirdi. Otonom silahlar, dezenformasyon, işgücü piyasası dönüşümü ve algoritmik önyargı gibi konular, uluslararası toplumun ortak hareket etme ihtiyacını artırıyor. BM Genel Kurulu'nda bu hafta yapılan tartışmalarda, üye ülkeler YZ'nin kontrolsüz gelişimini dizginlemek için bir dizi öneri sundu. Avrupa Birliği, YZ Yasası ile öncü adımlar atmış durumda; Çin ise kendi algoritma düzenlemelerini hayata geçirdi. Ancak küresel ölçekte bağlayıcı bir anlaşma henüz mevcut değil.
Öneriler arasında, YZ sistemlerinin şeffaflığını artıracak uluslararası bir izleme mekanizması, riskli uygulamalar için ortak standartlar ve gelişmekte olan ülkelere teknoloji transferi gibi maddeler yer alıyor. BM Genel Sekreteri Antonio Guterres, yapay zekanın "insanlık için varoluşsal bir tehdit" olabileceğini vurgulayarak acil eylem çağrısı yaptı. Ne var ki, bu çağrıların somut adıma dönüşmesi için en büyük ekonomik ve teknolojik güçlerin masada olması gerekiyor.
ABD'nin Rolü ve Eksikliği
ABD, yapay zeka araştırma ve geliştirme alanında dünyanın lideri konumunda. Silikon Vadisi merkezli dev şirketler (Google, Microsoft, OpenAI vb.) küresel YZ ekosistemini şekillendiriyor. Dolayısıyla, ABD'nin onaylamadığı bir uluslararası düzenleme, pratikte büyük ölçüde sembolik kalır. Washington yönetimi, geçmişte olduğu gibi, uluslararası anlaşmalara mesafeli yaklaşıyor; özellikle de kendi teknoloji şirketlerine kısıtlama getirebilecek düzenlemelere sıcak bakmıyor. Biden yönetimi, YZ güvenliği konusunda bazı iç düzenlemeler yapmış olsa da (örneğin Ekim 2023'te imzalanan yapay zeka kararnamesi), küresel bağlayıcılığı olan bir çerçeveye katılma konusunda isteksiz.
ABD'nin tutumu, diğer ülkelerin de benzer şekilde hareket etmesine yol açabilir. Eğer ABD kurallara uymazsa, Çin veya Rusya gibi aktörler de kendi çıkarları doğrultusunda hareket edecek ve küresel bir uzlaşı zorlaşacaktır. Ayrıca, ABD'nin katılmadığı bir düzenleme, şirketler için belirsizlik yaratır; farklı ülkelerde farklı kurallara uyum sağlamak zorunda kalan teknoloji firmaları, inovasyonu yavaşlatabilir.
Bölgesel ve Küresel Boyut
Yapay zeka düzenlemeleri, sadece teknik bir mesele değil; aynı zamanda jeopolitik bir rekabet alanı. ABD ile Çin arasındaki teknoloji savaşı, YZ standartlarının kim tarafından belirleneceği sorusunu da beraberinde getiriyor. Avrupa Birliği, kendi YZ Yasası ile üçüncü bir kutup oluşturma çabasında. Ancak BM çatısı altında yürütülen müzakereler, bu güçlerin bir araya gelmesini gerektiriyor. ABD'nin yokluğunda, Çin ve AB'nin öncülüğünde şekillenen kurallar, Batı'nın teknoloji şirketleri için dezavantaj yaratabilir.
Öte yandan, gelişmekte olan ülkeler, YZ'nin faydalarından eşit şekilde yararlanmak ve risklerinden korunmak için küresel işbirliğine ihtiyaç duyuyor. Afrika, Latin Amerika ve Asya'daki birçok ülke, YZ kapasitesi oluşturmak için destek bekliyor. ABD'nin dışarıda kaldığı bir düzen, bu ülkelerin seslerinin duyulmasını da engelleyebilir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, yapay zeka alanında hızlı adımlar atan ülkeler arasında. Milli Yapay Zeka Stratejisi ile 2025 yılına kadar hedefler belirleyen Ankara, hem kamu hem özel sektörde YZ yatırımlarını artırıyor. Küresel düzenlemelerin ABD'siz şekillenmesi, Türkiye için iki anlam taşıyor: Bir yandan, ABD'nin katılmadığı bir çerçeve, Türkiye'nin kendi YZ ekosistemini korumak için daha esnek politikalar izlemesine olanak tanıyabilir. Diğer yandan, küresel standartların oluşmaması, Türk şirketlerinin uluslararası pazarda uyum maliyetlerini artırabilir. Ayrıca, NATO müttefiki ABD'nin dışarıda kalması, transatlantik ilişkilerde teknoloji alanında yeni gerilimlere yol açabilir. Türkiye, BM çatısı altındaki müzakerelerde aktif rol alarak, hem gelişmekte olan ülkelerin hem de kendi çıkarlarının temsilcisi olabilir.
