Dünya, yaşamın en zorlu koşullara uyum sağlama becerisinin, insan kaynaklı yıkım karşısında nasıl çaresiz kaldığını bir kez daha gözler önüne seren bir raporla sarsıldı. Uluslararası Doğa Koruma Birliği (IUCN) tarafından yayımlanan güncellenmiş Kızıl Liste, çöl kurbağaları ve okyanusun en derin noktalarında yaşayan salyangozlar gibi daha önce tehdit altında olmayan türlerin de artık 'nesli tükenmekte olan' kategorisine girdiğini gösteriyor. Rapor, canlıların milyonlarca yılda geliştirdiği hayatta kalma stratejilerinin, madencilik, ormansızlaşma ve iklim değişikliği gibi insan faaliyetleri tarafından nasıl hızla alt edildiğini ortaya koyuyor.
Hayatta Kalma Stratejileri Yetersiz Kalıyor
Rapora göre, Avustralya'nın kurak bölgelerinde yaşayan su koruma kurbağaları (Cyclorana platycephala), aşırı kuraklık dönemlerinde derilerinden salgıladıkları bir kozayla vücutlarını sararak aylarca uyku halinde kalabiliyor. Ancak bu etkileyici adaptasyon, yeraltı sularının aşırı pompalanması ve madencilik projeleri nedeniyle yok olma tehlikesiyle karşı karşıya. Benzer şekilde, Pasifik Okyanusu'nun 7.000 metre derinliğindeki hidrotermal bacalarda yaşayan derin deniz salyangozları (Alviniconcha strummeri), aşırı basınç ve sıcaklık farklarına dayanıklı kabuklarına rağmen, deniz tabanı madenciliği için yapılan keşif çalışmalarında yaşam alanları yok ediliyor.
IUCN Genel Direktörü Grethel Aguilar, "Yaşam, gezegenin her köşesini fethetmek için olağanüstü yollar buldu, ancak insan faaliyetlerinin hızı ve ölçeği karşısında bu stratejiler artık yeterli değil" dedi. Raporda ayrıca, Amazon yağmur ormanlarındaki 200'den fazla ağaç türünün, tarım arazisi açma ve yangınlar nedeniyle yok olma riskiyle karşı karşıya olduğu belirtiliyor.
Madencilik ve İklim Değişikliği En Büyük Tehdit
Kızıl Liste'deki 45.000'den fazla türün %28'i yok olma tehlikesi altında. Raporda, özellikle derin deniz madenciliği ve kurak bölgelerdeki su kullanımının, türlerin uyum kapasitesini aşan bir hızda habitat kaybına yol açtığı vurgulanıyor. Ayrıca iklim değişikliğinin, sıcaklık artışı ve kuraklıkla birlikte türlerin göç yollarını bozduğu, besin zincirlerini kopardığı ifade ediliyor. Raporda, mercan resiflerinin %50'sinin son 30 yılda kaybolduğu ve bu oranın 2050'ye kadar %90'a çıkabileceği uyarısı yapılıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Her ne kadar raporda doğrudan Türkiye'den örnekler yer almasa da, küresel biyoçeşitlilik kaybı Türkiye'yi de yakından ilgilendirmektedir. Türkiye, endemik türler açısından zengin bir coğrafyaya sahip olup, özellikle Akdeniz havzası iklim değişikliğinden en fazla etkilenecek bölgeler arasında yer almaktadır. Ayrıca, Türkiye'deki maden arama faaliyetleri ve baraj projeleri, endemik bitki ve hayvan türlerinin yaşam alanlarını tehdit etmektedir. Bu rapor, Türkiye'nin doğa koruma politikalarını gözden geçirmesi ve biyoçeşitliliği korumak için daha etkin önlemler alması gerektiğini hatırlatmaktadır.
