ABD Gümrük ve Sınır Koruma (CBP) yetkilileri, bu ay başında Chicago O'Hare Uluslararası Havalimanı'nda yaklaşık 1.200 pound (yaklaşık 544 kilogram) khat maddesi ele geçirdi. Bu müdahale, son yıllarda Amerika Birleşik Devletleri'ne giderek artan miktarda kaçırılan uyarıcı bir bitki olan khat'ın ülkeye girişini engellemeye yönelik devam eden çabaların bir parçası olarak dikkat çekiyor. Peki, bu madde tam olarak nedir ve neden bu kadar önemli?
Khat nedir ve nasıl kullanılır?
Khat (Catha edulis), Doğu Afrika ve Arap Yarımadası'na özgü, yaprakları çiğnendiğinde uyarıcı etki gösteren bir bitkidir. İçerdiği katinon ve katin maddeleri, amfetamine benzer bir etki yaratarak kişide öfori, uyanıklık ve iştah kaybına neden olur. Özellikle Yemen, Somali, Etiyopya ve Kenya gibi ülkelerde uzun bir geçmişe dayanan geleneksel bir sosyal aktivitedir; bu ülkelerde khat çiğnemek, sosyal toplantıların ve günlük yaşamın bir parçasıdır.
Khat kullanımı, üretildiği bölgelerde yasal olabilirken, ABD dahil birçok ülkede yasa dışıdır. ABD Uyuşturucu ile Mücadele Dairesi (DEA) tarafından kontrollü madde listesinde yer alan khat, amfetamin türevi olarak sınıflandırılmaktadır. Ele geçirilen miktarlar, son yıllarda artan bir eğilimi işaret etmektedir; 2019'da ABD'de yaklaşık 10 ton khat ele geçirilmişken, bu rakam 2023'te 30 tona yaklaşmıştır.
Uzmanlar, khat kullanımının özellikle göçmen toplulukları arasında yaygın olduğunu, ancak maddenin etkilerinin uzun vadede ciddi sağlık sorunlarına yol açabileceğini belirtmektedir. Çiğneme sırasında oluşan bağımlılık riski, depresyon, karaciğer hasarı ve ağız kanseri gibi sağlık problemleri, khat kullanımının olumsuz sonuçları arasında sayılmaktadır.
Kaçakçılık rotaları ve bölgesel boyut
Khat, tazeliğini koruması açısından hasattan sonraki 48 saat içinde tüketilmesi gereken bir madde olduğu için genellikle hava kargo ile taşınmaktadır. Bu nedenle, uluslararası havalimanları, khat kaçakçılığı için kritik geçiş noktaları haline gelmiştir. Chicago O'Hare, New York JFK ve Londra Heathrow gibi büyük merkezler, bu tür sevkiyatların sıkça ele geçirildiği yerler arasındadır.
Khat kaçakçılığı, genellikle Doğu Afrika'daki üretim bölgelerinden Avrupa ve Kuzey Amerika'ya yönelik organize suç ağları tarafından gerçekleştirilmektedir. ABD'deki Somali, Yemen ve Etiyopya kökenli göçmen nüfusunun yoğun olduğu şehirlerde (Minneapolis, Columbus, San Diego gibi) khat pazarının canlı olduğu bilinmektedir. CBP'nin bu operasyonu, ülke genelinde uyuşturucu kaçakçılığıyla mücadele kapsamında yürütülen bir dizi müdahaleden sadece bir tanesidir.
Uzmanlar, khat ticaretinin artışını, küresel tedarik zinciri lojistiğindeki gelişmelere ve göç hareketlerindeki artışa bağlamaktadır. Ayrıca, özellikle Yemen'de devam eden iç savaş nedeniyle khat üretiminin ve ticaretinin arttığı, bunun da yasa dışı ticareti beslediği ifade edilmektedir. DEA, khat kaçakçılığının örgütlü suç örgütleri için karlı bir gelir kaynağı haline geldiğini ve bu suçlarla mücadelede uluslararası işbirliğinin önemini vurgulamaktadır.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Khat, Türkiye'de yaygın bir uyuşturucu maddesi olmamakla birlikte, Doğu Afrika ve Arap Yarımadası'na yakınlığı nedeniyle Türkiye, bu maddenin kaçakçılığında bir geçiş noktası olarak kullanılma potansiyeli taşımaktadır. Türkiye'nin uyuşturucu ile mücadele politikaları, bu tür maddelerin ülkeye girişini engellemeye yönelik sıkı önlemler içermektedir. Ayrıca, Türkiye'nin Somali ve Yemen ile olan ilişkileri, bölgede khat üretiminin ve ticaretinin izlenmesi açısından önem arz etmektedir.
