Kenya'nın merkezindeki Nanyuki kasabasında Pazartesi günü yüzlerce kişi sokağa döküldü. Protestocular, ABD yönetiminin bölgedeki bir askeri üsse Ebola karantina tesisi kurma kararına tepki gösterdi. Güvenlik güçlerinin müdahalesiyle başlayan çatışmalarda en az 3 kişi hayatını kaybetti, 20'den fazla kişi yaralandı. Olaylar, ABD Başkanı Donald Trump yönetiminin Ebola salgınına karşı Amerikan vatandaşları için zorunlu karantina uygulamasını devreye sokmasının hemen ardından geldi. Kenya halkı, bu kararın ülkenin egemenliğine müdahale olduğunu savunuyor. Nanyuki'deki Laikipia Hava Üssü, ABD'nin Doğu Afrika'daki en önemli askeri noktalarından biri olarak biliniyor ve bölgede terörle mücadele operasyonlarında kullanılıyor.
Gelişmenin Arka Planı: Ebola Korkusu ve Siyasi Gerilim
ABD Başkanı Donald Trump, geçtiğimiz hafta Demokratik Kongo Cumhuriyeti'nde yeniden ortaya çıkan Ebola vakalarının ardından olağanüstü bir kararname imzaladı. Kararname, Ebola virüsünün bulaştığı veya bulaşma riski taşıyan bölgelerden gelen tüm Amerikan vatandaşlarının zorunlu karantinaya alınmasını öngörüyor. Bu kapsamda, ABD Savunma Bakanlığı, Doğu Afrika'daki askeri personelin ve sivil çalışanların test ve tedavi edilmesi için Kenya'nın Nanyuki kentinde bulunan Camp Simba askeri üssünde geçici bir karantina merkezi kurmaya karar verdi.
Kenya hükümeti, başlangıçta ABD'nin bu hamlesine onay verse de, yerel halk karantina tesisinin Ebola virüsünü ülkeye getireceği endişesini taşıyor. Nanyuki sakinleri, karantina merkezinin bulunduğu bölgenin yetersiz güvenlik önlemleriyle donatıldığını ve virüsün yerel topluma sıçrayabileceğini ileri sürüyor. Ayrıca, ABD'nin bu tesis aracılığıyla Kenya'da kalıcı bir askeri varlık oluşturmayı hedeflediği yönünde iddialar bulunuyor.
Protestolar, pazar günü sosyal medyada örgütlenen bir kampanyanın ardından başladı. Pazartesi sabahı erken saatlerde yüzlerce kişi ABD üssünün önünde toplandı. Göstericiler, ”Ebola istemiyoruz”, “ABD defol” ve “Kenya bağımsızdır” sloganları attı. Kısa sürede kontrolden çıkan olaylarda, protestocular üssün çevresindeki güvenlik bariyerlerine taş ve molotofkokteyli attı. Güvenlik güçleri önce biber gazı ve tazyikli suyla müdahale etti, ardından gerçek mühimmat kullanıldı. Çatışmalarda 3 protestocu hayatını kaybetti, 20'den fazla kişi yaralandı. Ayrıca çok sayıda gösterici gözaltına alındı.
Bölgesel ve Küresel Boyut: ABD-Afrika İlişkilerinde Yeni Kriz
Kenya'daki bu olay, ABD'nin Afrika kıtasındaki askeri varlığına yönelik artan tepkilerin bir yansıması olarak değerlendiriliyor. Özellikle son yıllarda, ABD'nin Somali, Kenya ve Cibuti'deki askeri üsleri, yerel halk ve siyasi gruplar tarafından sık sık hedef alınıyor. Bu kez Ebola karantinası, ABD'nin sağlık politikalarını başka ülkelere dayatması olarak yorumlanıyor.
Ebola salgını, ilk olarak 2013-2016 yılları arasında Batı Afrika'da büyük bir krize yol açmıştı. Dünya Sağlık Örgütü, Kasım 2020'de Demokratik Kongo Cumhuriyeti'nde yeniden ortaya çıkan vakaların ardından bölgesel bir uyarı yayınlamıştı. ABD, kendi vatandaşlarını korumak için bu tür sert önlemler alırken, bunun diğer ülkelerdeki sosyal ve siyasi dengeleri sarsabileceği görülüyor.
Kenya hükümeti, olayların ardından ABD büyükelçiliğini arayarak gerilimi düşürmeye çalıştı. Ancak muhalefet partileri ve sivil toplum kuruluşları, ABD üssünün kapatılmasını talep ediyor. Afrika Birliği de konuya ilişkin bir açıklama yaparak, salgınla mücadelede uluslararası işbirliğinin önemini vurguladı, ancak tek taraflı karantina kararlarının kıtadaki hassasiyetleri artırabileceği uyarısında bulundu.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Kenya'daki bu gelişme, Türkiye'nin Afrika açılımı kapsamında dikkatle izlemesi gereken bir olaydır. Türkiye, son yıllarda Afrika kıtasında askeri üsler kurarak ve insani yardım programları yürüterek etkinliğini artırmıştır. ABD'nin Kenya'daki askeri varlığına yönelik bu tür bir halk tepkisi, Afrika ülkelerinde yabancı askeri güçlere karşı duyarlılığın arttığını göstermektedir. Türkiye, bu bağlamda, Afrika ülkeleriyle ilişkilerinde karşılıklı saygı ve egemenlik temelli bir yaklaşımı sürdürmeli, sağlık krizlerinde işbirliği yaparken yerel hassasiyetleri göz önünde bulundurmalıdır. Ayrıca, Ebola gibi küresel salgın tehditlerinde Türkiye'nin kendi karantina ve sağlık protokollerini güçlendirmesi ve Dünya Sağlık Örgütü ile koordineli hareket etmesi önem arz etmektedir.
