Yeni bir araştırmaya göre, kentlerdeki ışık kirliliği bitkilerin polen salınımını daha uzun ve daha güçlü hale getirerek alerji mevsimini uzatıyor ve semptomları şiddetlendiriyor. ABD'de yapılan çalışma, yapay ışığın bitkilerin biyolojik saatini bozarak normalden daha fazla ve daha uzun süre polen üretmesine neden olduğunu ortaya koydu. Bu durum, özellikle saman nezlesi (alerjik rinit) gibi mevsimsel alerjileri olan milyonlarca insanı etkiliyor ve kentlerde yaşayanların kırsal bölgelere göre daha şiddetli alerji semptomları yaşamasına yol açıyor.
Araştırmanın Detayları ve Polen Salınımındaki Artış
Utah Üniversitesi'nden biyologlar tarafından yürütülen ve Frontiers in Plant Science dergisinde yayımlanan çalışmada, araştırmacılar yapay gece aydınlatmasının (ALAN) yabani otlar ve diğer bitkilerin polen üretimi üzerindeki etkisini inceledi. Beş yıl süren saha gözlemleri ve kontrollü deneyler sonucunda, sokak lambaları ve bina aydınlatmaları gibi sürekli yapay ışığa maruz kalan bitkilerin, gece karanlığında kalan benzerlerine göre yüzde 30-50 daha fazla polen ürettiği belirlendi. Ayrıca bu bitkilerin polen salınımı normalde birkaç hafta sürerken, ışık kirliliği altında bu sürenin iki ayı bulduğu kaydedildi.
Araştırmacılar, yapay ışığın bitkilerin 'fotoperiyot' olarak bilinen ışığa duyarlı biyolojik saatini bozduğunu, bunun da çiçeklenme ve polen üretimini düzenleyen genlerin aktivasyonunu artırdığını ifade ediyor. Çalışmanın başyazarı Dr. Emily Davis, "Kentlerdeki yapay aydınlatmanın ekosistemler üzerindeki etkileri genellikle hafife alınıyor. Polen alerjisi olan insanlar için bu, sadece rahatsızlık değil, aynı zamanda ciddi bir sağlık sorunu" dedi.
Küresel Boyut ve Kentleşmenin Etkisi
Dünya genelinde kentleşme hızla artarken, ışık kirliliği de büyüyor. Uluslararası Karanlık Gökyüzü Derneği'nin verilerine göre, yapay gece aydınlatması her yıl yüzde 2-6 oranında artıyor. Bu eğilim, alerjilerin yanı sıra insan sağlığı, yaban hayatı ve iklim üzerinde de olumsuz etkiler yaratıyor. Dünya Sağlık Örgütü'ne göre, alerjik rinit küresel nüfusun yüzde 10-30'unu etkiliyor ve bu oran gelişmiş ülkelerde daha yüksek.
Araştırma, ABD'nin Utah eyaletinde yapılmış olsa da, bulgular tüm kentleşmiş bölgeler için geçerli. Özellikle ılıman iklim kuşağındaki şehirlerde, polen üreten bitkilerin yapay ışığa maruz kalmasıyla alerji sezonu uzuyor. Bilim insanları, ışık kirliliğinin azaltılması için kent planlamasında daha bilinçli aydınlatma politikaları uygulanmasını, örneğin sokak lambalarının yönlendirilmesi ve gereksiz aydınlatmanın kısıtlanmasını öneriyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye'de kentleşme oranı yüksek olup, büyük şehirlerde ışık kirliliği giderek artmaktadır. Bu durum, özellikle İstanbul, Ankara, İzmir gibi metropollerde yaşayan milyonlarca alerji hastasını doğrudan etkilemektedir. Türkiye'de alerjik rinit görülme sıklığı yüzde 20-25 arasında tahmin edilmektedir. Araştırmanın bulguları, kent aydınlatma politikalarının yeniden gözden geçirilmesi gerektiğini göstermektedir. Ayrıca, küresel iklim değişikliğiyle birleşen ışık kirliliği, polen sezonlarını uzatarak tarımsal üretimi ve biyoçeşitliliği de tehdit edebilir. Türkiye'nin sürdürülebilir kentleşme hedefleri doğrultusunda, ışık kirliliğini azaltıcı düzenlemeleri hayata geçirmesi önem taşımaktadır.
