Kosta Rika'da bir mahkeme, elektrik hatlarının yaban hayatı için güvenli hale getirilmesi yönünde tarihi bir karara imza attı. Ülkede yaban hayvanı ölümlerinin en önemli nedenlerinden biri olan elektrik çarpmasına karşı alınan bu önlem, özellikle siyah uluyan maymunlar için umut verici bir adım olarak değerlendiriliyor. Karar kapsamında, elektrik şirketlerinin iletim hatlarını yalıtması ve ağaçlara yakın konumlandırılan kabloları yeniden düzenlemesi gerekecek. Uzmanlar, bu düzenlemenin diğer Latin Amerika ülkelerine de örnek olabileceğini belirtiyor.
Uluyan maymunların sessiz katili: Elektrik çarpması
Kosta Rika'da her yıl yüzlerce uluyan maymun, elektrik tellerine temas ederek hayatını kaybediyor. Özellikle ormanlık alanlardan geçen ve ağaç dallarına yakın olan enerji nakil hatları, maymunların hareket rotaları üzerinde ölümcül bir engel oluşturuyor. Küçük bir siyah uluyan maymun olan Peque, başını kaşıyarak tel örgülü bir alanda otururken, yedi arkadaşıyla birlikte koruma altında tutuluyor. Ancak bu şanslı maymunların sayısı, doğada elektrik çarpmasından kurtulanların çok az olduğunu gösteriyor. Kosta Rika Enerji Bakanlığı verilerine göre, 2020-2023 yılları arasında 500'den fazla maymun elektrik çarpması sonucu öldü. Bu sayı, resmi olarak kayıtlara geçen vakaların yalnızca bir kısmını oluşturuyor. Yaban hayatı koruma dernekleri, gerçek rakamın çok daha yüksek olduğunu tahmin ediyor.
Mahkeme kararı, bu sorunu çözmek için atılan ilk somut adım. Karara göre, devlet elektrik şirketi ICE (Instituto Costarricense de Electricidad), iki yıl içinde tüm yüksek riskli hatları yalıtmak veya yer altına almakla yükümlü. Ayrıca, ağaç budama işlemlerinin maymunların üreme ve beslenme dönemleri dikkate alınarak yapılması gerekiyor. Çevre örgütleri, bu düzenlemenin diğer Orta Amerika ülkelerinde de benzer yasal düzenlemelerin önünü açabileceğini belirtiyor.
Enerji altyapısı ve biyoçeşitlilik arasında hassas denge
Kosta Rika, dünyanın en yüksek biyoçeşitliliğine sahip ülkelerinden biri olmasına rağmen, enerji altyapısı yaban hayatı için ciddi bir tehdit oluşturuyor. Elektrik hatları, kuşlar ve memeliler için ölüm tuzaklarına dönüşürken, bu durum özellikle nesli tehlike altındaki türler için ek bir baskı yaratıyor. Kosta Rika'da 10'dan fazla maymun türü bulunuyor ve bunlardan üçü kritik derecede tehlikede. Uluyan maymunlar, ormanların parçalanması ve elektrik hatları gibi insan yapımı engeller nedeniyle yaşam alanlarını kaybediyor.
Mahkeme kararı, yalnızca bir türü değil, tüm ekosistemi korumayı hedefliyor. Benzer sorunlar Brezilya, Meksika ve Panama gibi ülkelerde de yaşanıyor. Ancak Kosta Rika, bu konuda yasal düzenleme yapan ilk ülke oldu. Uzmanlar, elektrik şirketlerinin maliyet endişelerine rağmen, uzun vadede bu tür önlemlerin hem ekonomik hem de ekolojik açıdan faydalı olduğunu savunuyor. Yalıtım ve yer altına alma işlemlerinin, elektrik kesintilerini azaltarak şirketlerin bakım maliyetlerini de düşüreceği belirtiliyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Kosta Rika'daki bu gelişme, Türkiye'de de benzer sorunlar yaşandığı için dikkatle izlenmelidir. Türkiye'de özellikle kırsal alanlardaki elektrik hatları, kuş ölümlerine ve biyoçeşitlilik kaybına neden olmaktadır. Ancak Türkiye'nin bu konuda henüz kapsamlı bir yasal düzenlemesi bulunmamaktadır. Kosta Rika örneği, Türkiye'deki enerji şirketleri ve çevre otoriteleri için ilham verici olabilir. Özellikle nesli tehlike altındaki türlerin korunması ve enerji altyapısının çevreyle uyumlu hale getirilmesi, Türkiye'nin uluslararası taahhütleri açısından da önem taşımaktadır. Bu karar, elektrik hatlarının yaban hayatı üzerindeki etkisini azaltmaya yönelik küresel çabalara bir örnek teşkil etmektedir.
