Katar Başbakanı ve Dışişleri Bakanı Şeyh Muhammed bin Abdurrahman Al Sani, ABD ile İran arasındaki dolaylı müzakerelerde “çalışmaların devam ettiğini” açıkladı. Körfez İşbirliği Konseyi toplantıları sırasında basına yansıyan ifadelerde Al Sani, Tahran ile Washington arasındaki diyaloğun henüz bir sonuca ulaşmadığını ancak tarafların görüşmelere bağlı olduğunu vurguladı. Katar, son yıllarda bölgesel bir arabulucu olarak öne çıkarken, özellikle nükleer anlaşma ve bölgesel gerilimlerin azaltılması konusunda iki başkent arasında kritik bir kanal işlevi görüyor.
Gelişmenin Arka Planı
ABD ile İran arasındaki dolaylı müzakereler, 2018’de ABD’nin nükleer anlaşmadan çekilmesinin ardından kesintiye uğramış, ancak son aylarda yeniden canlanmıştı. Umman ve Katar’ın arabuluculuğunda yürütülen görüşmelerde temel gündem maddeleri arasında nükleer programın sınırlandırılması, ekonomik yaptırımların hafifletilmesi ve bölgesel güvenlik konuları yer alıyor. Katar Başbakanı’nın bu açıklaması, iki ülke arasındaki diplomatik temasların sürdüğüne dair en üst düzey teyit olarak kayıtlara geçti.
İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Nasser Kanaani, geçtiğimiz hafta yaptığı açıklamada müzakerelerin “olumlu bir atmosferde” ilerlediğini belirtmişti. ABD tarafı ise henüz resmi bir yorum yapmazken, anonim kaynaklar Washington’un İran’ın uranyum zenginleştirme faaliyetlerine sınırlama getirilmesi konusunda ısrarcı olduğunu aktarıyor. Körfez ülkeleri, olası bir anlaşmanın bölgesel istikrara katkı sağlayacağını düşünürken, İran’ın nükleer kapasitesinin denetim altına alınmasının Suudi Arabistan ve BAE gibi rakip ülkeleri de rahatlatacağı belirtiliyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut
ABD-İran müzakereleri sadece ikili ilişkileri değil, aynı zamanda Orta Doğu’nun güvenlik mimarisini de etkiliyor. İran’ın nükleer programı, İsrail’in tehdit algılamasını artırırken, Suudi Arabistan da benzer bir kapasite geliştirme tartışmalarını gündeme getirmiş durumda. Katar’ın arabuluculuk çabaları, Doha’nın bölgesel bir diyalog merkezi olma hedefiyle örtüşüyor. Öte yandan, müzakerelerin başarısızlığa uğraması halinde bölgede yeni bir gerginlik dalgasından endişe ediliyor.
Küresel ölçekte ise ABD-İran ilişkileri, enerji piyasaları ve uluslararası deniz ticareti açısından kritik öneme sahip. Hürmüz Boğazı’ndan geçen petrol tankerlerinin güvenliği, doğrudan bu müzakerelerin seyrine bağlı. Avrupa Birliği ve Çin, anlaşmanın yeniden canlandırılmasını desteklerken, Rusya ise İran’a yönelik yaptırımların kaldırılmasının küresel dengeleri değiştirebileceği görüşünde. Uluslararası Atom Enerjisi Kurumu (IAEA) Başkanı Rafael Grossi, İran’ın nükleer tesislerine yönelik denetimlerin artırılması çağrısında bulunuyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, ABD-İran müzakerelerini yakından takip ediyor. İran’la enerji ticareti ve sınır güvenliği konularında doğrudan etkilenen Ankara, olası bir anlaşmanın bölgesel gerilimi azaltarak Türkiye’nin güney sınırlarındaki istikrara katkı sağlamasını bekliyor. Ayrıca, İran’a yönelik yaptırımların hafiflemesi, Türk şirketlerinin İran pazarına erişimini kolaylaştırabilir. Ancak ABD’nin Türkiye’ye yönelik CAATSA yaptırımları göz önüne alındığında, Ankara’nın İran’la ilişkilerini Washington’un tepkisini çekmeden yönetmesi gerekiyor. Türkiye, Katar ve İran’la kurduğu üçlü diyalog mekanizmalarıyla bölgesel arabuluculukta rol üstlenmeye çalışıyor.
