Kanada'nın uzun süredir beklenen savunma sanayii stratejisi, ne yazık ki sadece bir istihdam programına dönüşmüş durumda. Hükümetin temel önceliği, savunma harcamalarını Kanada merkezli şirketlere, Kanada fikri mülkiyetine ve Kanada tedarik zincirlerine yönlendirmek olarak belirlenmiş durumda. Ancak bu yaklaşım, ülkenin küresel savunma pazarındaki rekabet gücünü artırmak yerine, verimsizlik ve maliyet artışlarına yol açma riski taşıyor.
Gelişmenin Arka Planı
Kanada, son yıllarda NATO taahhütlerini yerine getirme ve savunma harcamalarını GSYİH'nın %2'sine çıkarma baskısı altında. Ancak mevcut strateji, kısa vadeli istihdam hedeflerine odaklanırken, uzun vadeli teknolojik yenilik ve ihracat potansiyelini ihmal ediyor. Uzmanlar, Kanada'nın savunma sanayisinde küresel bir oyuncu olmak yerine, iç pazara bağımlı, korumacı bir yapıya yöneldiğini belirtiyor. Örneğin, hükümetin yabancı ortaklıklara getirdiği kısıtlamalar ve yüksek yerellik şartları, maliyetleri artırarak projeleri geciktiriyor.
Strateji kapsamında, savunma tedariklerinde Kanada menşeli ürün ve hizmetlere öncelik veriliyor. Ancak bu durum, en iyi teknolojiye erişimi kısıtlarken, sektörde tekelci yapıları güçlendirebilir. Ek olarak, fikri mülkiyet haklarının korunması, yerli firmaların Ar-Ge yatırımlarını teşvik etse de, uluslararası iş birliklerinin önünü kesiyor. Sonuç olarak, Kanada savunma sanayii, küresel tedarik zincirlerine entegre olmakta zorlanıyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut
Kanada'nın bu stratejisi, NATO müttefikleri ve ABD ile ilişkilerini de etkileyebilir. ABD, savunma tedarikinde açık pazar ilkesini savunurken, Kanada'nın korumacı tutumu ikili savunma iş birliklerini zorlaştırabilir. Özellikle F-35 gibi ortak projelerde, Kanada'nın yerli tedarikçilere yönelmesi, proje maliyetlerini artıran bir faktör olarak öne çıkıyor. Küresel ölçekte ise, bu tür milliyetçi savunma politikaları, uluslararası iş birliklerini zayıflatarak ittifakların etkinliğini azaltma riski taşıyor.
Ayrıca, Kanada'nın savunma harcamaları, ekonomisinde önemli bir yere sahip. Ancak bu harcamaların büyük kısmı, yüksek maliyetli yerli üretime ayrıldığında, bütçe verimliliği düşüyor. Diğer NATO ülkeleri, Kanada'nın bu yaklaşımını yakından izliyor; çünkü benzer korumacı eğilimler Avrupa'da da yaygınlaşma potansiyeli taşıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, savunma sanayiinde yerli üretim ve teknoloji geliştirme konusunda önemli adımlar atarken, Kanada'nın bu stratejisi, korumacılığın olası risklerini göstermesi açısından ders verici. Türkiye, ASELSAN, TAI ve Baykar gibi firmalarla hem yerli ihtiyaçları karşılıyor hem de ihracat yaparken, Kanada'nın aksine uluslararası iş birliklerine açık bir model izliyor. Ancak, fikri mülkiyet ve tedarik zinciri bağımsızlığı konusunda atılacak adımlar, benzer tuzaklara düşülmemesi için dikkatli planlanmalı. Türk savunma sanayii, Kanada'nın deneyiminden yararlanarak, yerli üretim ile küresel entegrasyon arasında denge kurabilir.
