Kanada'nın batı eyaletlerinde haftalardır devam eden orman yangınlarından çıkan devasa duman bulutu, güneye doğru ilerleyerek Amerika Birleşik Devletleri'nin geniş bir bölümünü etkisi altına alıyor. Yetkililer, özellikle Ortabatı ve Doğu Kıyısı'nda yaşayan yaklaşık 100 milyon kişinin hava kalitesinde ciddi düşüş yaşayabileceği uyarısında bulundu. Dumanın Perşembe günü itibarıyla Minnesota, Wisconsin, Iowa ve Illinois gibi eyaletleri kaplaması, ardından Ohio Vadisi ve Büyük Göller bölgesi üzerinden New York ve Pennsylvania'ya doğru ilerlemesi bekleniyor. Uzmanlar, partikül madde yoğunluğunun özellikle hassas gruplar için tehlikeli seviyelere ulaşabileceğini belirtiyor.
Yangınların arka planı ve yayılımı
Kanada'da bu yıl rekor düzeyde orman yangını yaşanıyor. Ülke genelinde yaklaşık 4.000 yangın çıktı ve 13 milyon hektardan fazla alan kül oldu. Bu, daha önceki en kötü sezon olan 1989'da yanan 7,6 milyon hektarı çok geride bıraktı. Yangınların büyük çoğunluğu British Columbia, Alberta, Saskatchewan ve Manitoba eyaletlerinde yoğunlaşmış durumda. Kuru hava, yüksek sıcaklıklar ve şiddetli rüzgarlar alevlerin kontrol altına alınmasını zorlaştırıyor. Kanada Çevre ve İklim Değişikliği Bakanlığı, dumanın atmosferdeki hareketini izlemek için uydu görüntüleri ve hava durumu modellerini kullanıyor. NOAA'nın Hava Kaynağı Laboratuvarı'na göre, duman bulutu şu anda yaklaşık 1.500 kilometre genişliğinde ve 3.000 kilometre uzunluğunda bir alanı kaplıyor.
Dumanın ABD'ye ulaşmasıyla birlikte, birçok eyalette hava kalitesi uyarıları yayınlandı. Michigan, Ohio, Indiana ve Kentucky'de hava kalitesi indeksi (AQI) 150'nin üzerine çıkarak 'sağlıksız' seviyeye ulaştı. New York City'de AQI 100'ün üzerinde ölçüldü. Yetkililer, özellikle astım, kalp hastalığı gibi kronik rahatsızlığı olanlar, yaşlılar ve çocukların dışarı çıkmamasını, maske takmalarını ve pencereleri kapalı tutmalarını tavsiye ediyor. Okullar ve iş yerleri, dumanın yoğun olduğu saatlerde açık hava etkinliklerini iptal etti.
Küresel iklim etkileri ve bölgesel farklılıklar
Kanada orman yangınlarından çıkan karbon emisyonlarının bu yıl 2,5 milyar tonu aştığı tahmin ediliyor. Bu, Kanada'nın tüm ekonomik sektörlerden kaynaklanan yıllık emisyonlarının neredeyse üç katına denk geliyor. Yangınlar, iklim değişikliğinin hem bir sonucu hem de itici gücü olarak değerlendiriliyor. Dumanın uzun mesafeler boyunca taşınması, hava kalitesi üzerinde küresel ölçekte etkiler yaratıyor. Geçen yıl Kanada yangınlarından çıkan duman, İngiltere ve Norveç'e kadar ulaşmıştı.
ABD Çevre Koruma Ajansı (EPA), dumanın bölgesel etkilerini ayrıntılı olarak şöyle sıralıyor: Ortabatı eyaletleri en yoğun maruziyeti yaşarken, Doğu Kıyısı'nda etki daha zayıf olacak. Ancak rüzgar koşullarına bağlı olarak ani değişiklikler olabileceği belirtiliyor. California ve batı eyaletleri, coğrafi konumları nedeniyle bu duman bulutundan daha az etkilenecek. Ancak bu bölgelerde de kendi orman yangını sezonları devam ediyor. Dumanın güneye inmesiyle birlikte Meksika'nın kuzey kesimlerinde de hava kalitesinde düşüş bekleniyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Kanada'daki orman yangınları ve dumanın ABD'ye yayılması, Türkiye'yi doğrudan etkilememekle birlikte, küresel iklim değişikliğinin somut bir göstergesi olarak önem taşıyor. Türkiye, özellikle Akdeniz ve Ege bölgelerinde benzer yangın riskleriyle karşı karşıya. Bu olay, orman yangınlarıyla mücadelede uluslararası iş birliğinin ve erken uyarı sistemlerinin önemini ortaya koyuyor. Türkiye’nin de içinde bulunduğu Doğu Akdeniz havzasında sıcaklık artışları ve kuraklık, yangın sezonunu uzatıyor. Ayrıca, dumanın hava yoluyla taşınması, Türkiye’nin yoğun yangın dönemlerinde komşu ülkelerden gelebilecek partikül madde kirliliğine karşı da hazırlıklı olmasını gerektiriyor. Bu durum, iklim değişikliğine uyum politikalarının ve yangın yönetim stratejilerinin güçlendirilmesi için bir uyarı niteliği taşıyor.
