ABD'de kuş gribi (yüksek patojenik avian influenza) salgını, küçük ölçekli kanatlı hayvan çiftliklerini ciddi şekilde etkiliyor. New York'un kırsal bölgelerinde faaliyet gösteren çiftçi Joshua Beebe, tüm sürüsünü kaybettikten sonra sektörün geleceği konusunda endişeli. Salgın, tarım sektöründe büyük değişimlere yol açarken, tek bir vakanın bile işletmeleri iflasa sürükleyebileceği belirtiliyor. Beebe, her sabah çiftliğine giren araçların lastiklerini temizleyerek başladığını, ancak tüm önlemlere rağmen sürüsünü koruyamadığını söylüyor.
Kuş gribi salgınının arka planı
Kuş gribi, özellikle H5N1 ve H7N9 gibi yüksek patojenik suşlar aracılığıyla yayılıyor. Virüs, yabani kuşlar tarafından taşınıyor ve evcil kanatlı hayvanlara bulaşarak hızla yayılıyor. ABD'de 2022'den bu yana devam eden salgın, on milyonlarca kümes hayvanının itlaf edilmesine neden oldu. Küçük çiftlikler, biyogüvenlik önlemlerini sıkılaştırsa da virüsün yayılmasını engellemekte zorlanıyor. Joshua Beebe gibi üreticiler, hayvanlarını kaybetmenin yanı sıra, itlaf sonrası temizlik ve dezenfeksiyon masraflarıyla da mücadele ediyor. Yetkililer, salgının kontrol altına alınması için karantina ve itlaf politikalarını sürdürüyor, ancak bu durum küçük işletmelerin ekonomik sürdürülebilirliğini tehdit ediyor.
Beebe, "Sessizlik en kötü kısmıydı" diyerek, sürüsünün yok olmasının ardından çiftlikte oluşan boşluğu anlatıyor. Salgın, sadece hayvan sağlığını değil, aynı zamanda çiftçilerin ruh sağlığını ve geçim kaynaklarını da vuruyor. Küçük ölçekli üreticiler, büyük şirketlere kıyasla daha kırılgan; çünkü tek bir salgın, tüm işletmeyi bitirebiliyor. Devlet destekleri sınırlı ve sigorta kapsamı yetersiz. Uzmanlar, kuş gribinin iklim değişikliğiyle bağlantılı olduğunu, artan sıcaklıkların ve değişen göç yollarının virüsün yayılmasını kolaylaştırdığını belirtiyor.
Bölgesel ve küresel boyut
Kuş gribi, sadece ABD'de değil, Avrupa, Asya ve Afrika'da da görülüyor. Dünya Hayvan Sağlığı Örgütü (WOAH), salgının küresel bir tehdit olduğunu ve gıda güvenliğini riske attığını vurguluyor. Virüsün insanlara bulaşma riski düşük olsa da, yakın temas halinde olan çiftçiler ve veterinerler için potansiyel tehlike oluşturuyor. Salgın, kanatlı et ve yumurta fiyatlarında dalgalanmalara yol açarak tüketicileri de etkiliyor. Özellikle dar gelirli haneler, artan maliyetlerle karşı karşıya. Küresel ticaret kısıtlamaları ve ihracat yasakları, ülkeler arası ekonomik ilişkileri geriyor. Türkiye gibi kanatlı hayvan ihracatçısı ülkeler için ise bu durum hem fırsat hem de risk taşıyor.
İklim değişikliği, kuş gribi salgınlarının sıklığını ve şiddetini artırıyor. Yabani kuş popülasyonlarının göç rotalarındaki değişiklikler, virüsün yeni bölgelere taşınmasına neden oluyor. Bilim insanları, biyogüvenlik önlemlerinin yanı sıra, erken uyarı sistemlerinin güçlendirilmesi ve aşı geliştirme çalışmalarının hızlandırılması gerektiğini belirtiyor. Ancak aşı üretimi ve dağıtımı, özellikle gelişmekte olan ülkelerde maliyetli ve zorlu bir süreç. Uluslararası işbirliği, salgının kontrolü için kritik önem taşıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, kanatlı hayvan üretiminde ve ihracatında önemli bir oyuncu. Kuş gribi salgınının küresel yayılımı, Türk üreticileri için hem risk hem de fırsat yaratıyor. Salgının görüldüğü ülkelerden yapılan ithalatta kısıtlamalar, Türkiye'nin ihracatını artırabilir; ancak virüsün Türkiye'ye sıçraması halinde sektör büyük zarar görebilir. Biyogüvenlik önlemlerinin güçlendirilmesi, küçük ölçekli üreticilerin desteklenmesi ve erken uyarı sistemlerinin kurulması hayati önem taşıyor. Ayrıca, iklim değişikliğinin tetiklediği salgınlar, Türkiye'nin tarım politikalarını yeniden gözden geçirmesini gerektiriyor. Gıda güvenliği ve ekonomik istikrar açısından kuş gribiyle mücadele, ulusal öncelik haline gelmeli.
