Japonya'nın son yıllarda savunma bütçesini artırması ve anayasasında yorum değişikliğine gitmesi, uluslararası kamuoyunda 'yükselen militarizm' tartışmalarını beraberinde getirdi. Ancak Japonya Uluslararası İlişkiler Enstitüsü Başkan Yardımcısı Kuni Miyake, bu algının gerçeği yansıtmadığını savunuyor. Miyake'ye göre Japonya'nın attığı adımlar, Çin'in artan askeri gücü karşısında caydırıcılığı artırma ve ABD ittifakını sağlamlaştırma amacı taşıyor. Peki, Tokyo'nun bu yeni güvenlik politikası bölgede nasıl bir dengenin habercisi? Türkiye'yi ilgilendiren yönleri neler?
Japonya'nın Askeri Politikasındaki Dönüşüm: Korkular ve Gerçekler
Japonya, İkinci Dünya Savaşı'ndan bu yana pasifist bir anayasayla yönetiliyor. 1947 Anayasası'nın 9. maddesi, ülkenin savaş ilan etme hakkını ve silahlı kuvvet bulundurma yetkisini açıkça yasaklıyor. Ancak 2015 yılında Başbakan Şinzo Abe döneminde yapılan güvenlik yasası düzenlemesiyle, Japonya'ya savunma amaçlı da olsa kolektif meşru müdafaa hakkı tanındı. Bu değişim, ülkenin askeri kapasitesinin sınırlarını zorlayan önemli bir adım olarak görüldü.
Son olarak Aralık 2022'de kabul edilen Ulusal Güvenlik Stratejisi belgesiyle birlikte Japonya, savunma harcamalarını 2027 yılına kadar GSYİH'sının yüzde 2'sine çıkarmayı hedeflediğini açıkladı. Ayrıca, ülkenin düşman üslerine karşı saldırı kapasitesi edinmesini öngören bu strateji, Tokyo yönetiminin savunma politikasında köklü bir değişime işaret ediyor. Ancak Kuni Miyake, bu adımların 'militarizm' olarak nitelendirilmesinin haksız olduğunu belirtiyor. Miyake, Japonya'nın hâlâ savunma odaklı bir güvenlik anlayışına sahip olduğunu ve bu politikaların tamamen caydırıcılık amacı taşıdığını vurguluyor.
Uzmanlara göre Japonya'nın bu hamlesi, Çin'in Doğu Çin Denizi'ndeki askeri yığınağı ve Kuzey Kore'nin balistik füze tehditleri karşısında duyduğu güvenlik endişesinden kaynaklanıyor. ABD'nin bölgedeki angajmanının azalacağına dair endişeler de Tokyo'yu daha proaktif bir savunma politikası izlemeye itiyor. Ancak bu dönüşüm, Japonya'nın komşuları olan Güney Kore ve Çin tarafından dikkatle izleniyor.
ABD-Japonya İttifakı ve Bölgesel Denklem
ABD ile Japonya arasındaki ittifak, Soğuk Savaş'tan bu yana Asya-Pasifik bölgesinin güvenlik mimarisinin temel taşlarından biri oldu. Tokyo'nun yeni savunma politikaları, bu ittifakı daha da güçlendirme amacı taşıyor. Washington yönetimi, Japonya'nın savunma kapasitesini artırmasını açıkça destekliyor. ABD, Japonya'nın ev sahipliği yaptığı 50 bine yakın askeri personel ve gelişmiş füze savunma sistemleriyle bölgede kritik bir güç unsuru oluşturuyor.
Ancak Japonya'nın askeri gücündeki bu artış, bölgede yeni bir silahlanma yarışını tetikleyebilir mi? Uzmanlar, Çin'in bu gelişmelere tepki olarak kendi askeri harcamalarını artırabileceğini, Güney Kore'nin ise tarihsel nedenlerden dolayı Japonya'nın bu hamlelerine temkinli yaklaştığını belirtiyor. Öte yandan, Japonya'nın ABD ile daha yakın askeri işbirliğine gitmesi, Tayvan üzerindeki gerilimleri de artırabilir. Çin'in Tayvan'a yönelik iddiaları göz önünde bulundurulduğunda, Tokyo'nun bu konudaki tutumu, bölgesel istikrar açısından kritik bir önem taşıyor.
Kuni Miyake, Japonya'nın ABD ittifakının, ülkenin güvenliğinin vazgeçilmez bir unsuru olduğunu ve bu ilişkinin yalnızca savunma değil, aynı zamanda diplomatik ve ekonomik boyutları da içerdiğini hatırlatıyor. Miyake, Japonya'nın bu yeni politikalarının, ittifakın geleceğini sağlamlaştıracağını ve bölgede istikrarı artıracağını savunuyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Japonya'nın savunma politikasındaki bu değişim, doğrudan Türkiye'yi ilgilendirmese de küresel güç dengeleri açısından önemli yansımalar içeriyor. Asya-Pasifik'te yaşanacak olası bir gerilim, küresel tedarik zincirlerini ve enerji yollarını etkileyebilir. Bu durum, Türkiye gibi dış ticarete açık ekonomiler için risk oluşturuyor. Ayrıca, ABD'nin Asya'ya daha fazla odaklanması, Avrupa ve Orta Doğu'daki angajmanını zayıflatabilir ve Türkiye'nin ittifak sistemi içindeki manevra alanını daraltabilir. Türkiye'nin Japonya ile savunma sanayiinde işbirliği potansiyeli bulunmakla birlikte, bu gelişmelerin bölgesel istikrarı tehdit etmemesi için diyalog ve diplomasi kanallarının açık tutulması önem taşıyor.
