Japonya'da imalat sektörü aktivitesi Eylül ayında bir önceki aya göre yavaşladı. Au Jibun Bank tarafından derlenen ve JMM Manufacturing PMI olarak bilinen mevsimsellikten arındırılmış imalat satın alma yöneticileri endeksi, Ağustos'taki 52,7 seviyesinden 51,5'e geriledi. 50 eşiğinin üzerindeki değerler sektörde büyümeye işaret etse de, bu düşüş son beş ayın en düşük okuması olarak kayda geçti. Yavaşlama, üretim ve yeni sipariş alt endekslerindeki gerilemeden kaynaklandı.
Arka Plan: Küresel Talep ve Maliyet Baskıları
Japonya imalat PMI'ı, 2023 yılının büyük bölümünde 50 eşiğinin altında seyrettikten sonra 2024'ün ilk aylarında toparlanma sinyali vermişti. Ancak Eylül verisi, bu toparlanmanın ivme kaybettiğini gösteriyor. Özellikle yeni siparişler alt endeksi, Ağustos'taki 51,0'dan 50,2'ye inerek neredeyse duraklama noktasına geldi. İhracat siparişleri ise Çin ve diğer Asya pazarlarındaki talep zayıflığı nedeniyle azaldı. Üretim alt endeksi de 52,1'den 51,3'e geriledi.
Girdi maliyetleri enflasyonu Eylül'de bir miktar hız kesse de, Japon imalatçıları hâlâ yüksek enerji ve hammadde fiyatlarıyla mücadele ediyor. Çıktı fiyatları endeksi ise, firmaların artan maliyetleri tüketiciye yansıtmakta zorlandığını gösteriyor. İstihdam alt endeksi ise 51,0 ile ılımlı bir artışa işaret etti; bu, işgücü piyasasının dirençli olduğunu gösteriyor.
Japonya Merkez Bankası (BOJ), uzun süredir devam eden ultra gevşek para politikasını normalleştirme yönünde adımlar atmaya başlamıştı. Ancak zayıflayan imalat verileri, BOJ'un faiz artırım takvimini yeniden değerlendirmesine yol açabilir. BOJ Başkanı Kazuo Ueda, son açıklamalarında ekonomik verilerin faiz kararlarında belirleyici olacağını vurgulamıştı. Eylül PMI'ı, bu denklemde aşağı yönlü bir risk unsuru olarak öne çıkıyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut
Japonya, dünyanın dördüncü büyük ekonomisi ve Asya'nın en önemli imalat merkezlerinden biri. Ülkenin imalat performansı, bölgesel tedarik zincirleri ve küresel ticaret için gösterge niteliğinde. Eylül'deki yavaşlama, Çin'deki yavaş büyüme ve Avrupa'daki durgunluk endişeleriyle aynı döneme denk geldi. Çin'in imalat PMI'ı da Eylül'de 50 eşiğinin altında kalarak daralmaya işaret etti. Bu durum, Asya ekonomilerinin ihracat odaklı büyüme modelinin zorlandığını gösteriyor.
Japonya'nın en büyük ticaret ortakları arasında Çin, ABD ve Güney Kore yer alıyor. Çin'deki yavaşlama, Japon ihracatçıları için önemli bir risk. Ayrıca, ABD'deki faiz oranlarının yüksek seyretmesi ve jeopolitik gerilimler (Ukrayna savaşı, Orta Doğu'daki çatışmalar) küresel talebi baskılıyor. Japonya ekonomisi, 2024'ün ikinci çeyreğinde yıllıklandırılmış bazda %2,9 büyümüştü; ancak bu büyümenin sürdürülebilirliği tartışmalı. İmalat sektöründeki yavaşlama, hizmet sektöründeki toparlanmayla dengelenmeye çalışılıyor. Hizmet PMI'ı Eylül'de 53,3 ile genişlemeyi sürdürdü.
Japon yeninin son dönemde değer kazanması, ihracatçıların rekabet gücünü olumsuz etkileyebilir. Ancak aynı zamanda ithalat maliyetlerini düşürerek enflasyonu hafifletebilir. Hükümet, ekonomiyi desteklemek için ek teşvik paketleri üzerinde çalışıyor. Başbakan Shigeru Ishiba'nın liderliğindeki yeni kabine, ekonomik canlanmaya öncelik vereceğini açıklamıştı.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Japonya'daki imalat yavaşlaması, doğrudan Türkiye'yi etkileyen bir gelişme olmasa da küresel ticaret ve tedarik zincirleri üzerinden dolaylı yansımaları olabilir. Türkiye, Japonya ile sınırlı düzeyde ticaret yapıyor; ancak Asya'daki yavaşlama, küresel büyümeyi ve emtia fiyatlarını etkileyerek Türkiye'nin ihracat pazarlarını dolaylı yoldan etkileyebilir. Ayrıca, Japonya Merkez Bankası'nın para politikası kararları, küresel sermaye akımlarını ve gelişmekte olan ülke para birimlerini etkiliyor. Yavaşlayan imalat verileri, BOJ'un faiz artırımını geciktirmesine neden olursa, bu durum Japon yeni üzerinden carry trade pozisyonlarını ve dolayısıyla Türk lirası dahil gelişen piyasa para birimlerini etkileyebilir. Türkiye'nin ihracatında Asya'nın payı düşük olsa da, küresel yavaşlama riski, Türkiye'nin ekonomik büyümesi için bir risk faktörü olarak izlenmeli.
