Japonya Merkez Bankası'nın (BOJ) ultra gevşek para politikasından kademeli çıkış sinyallerine rağmen, Japon yeni dolar karşısında 1980'lerden bu yana en düşük seviyelere geriledi. Bu durum, başta enerji ve gıda olmak üzere ithalat fiyatlarını yukarı çekerek hanehalkı yaşam maliyetlerini artırıyor ve politika yapıcılar için giderek büyüyen bir endişe kaynağı haline geliyor. Peki yen neden bu kadar zayıf ve hükümet müdahalesi para birimini toparlayabilir mi?
Yenin Zayıflamasının Arkasındaki Nedenler
Yen üzerindeki baskının en önemli nedeni, ABD ile Japonya arasındaki faiz farkıdır. ABD Merkez Bankası (Fed) enflasyonla mücadele için faiz oranlarını agresif bir şekilde yükseltirken, BOJ negatif faiz oranını sürdürmeye devam ediyor. Bu durum, getiri arayışındaki yatırımcıları daha yüksek faiz sunan dolara yönlendiriyor ve yen satışına neden oluyor.
Ayrıca Japonya, enerji ihtiyacının büyük kısmını ithal eden bir ülke. Küresel emtia fiyatlarındaki artış, Japonya'nın ticaret açığını derinleştiriyor ve yen üzerinde aşağı yönlü baskı oluşturuyor. Japonya'nın ihracat hacmindeki artışa rağmen, ithalat fiyatlarındaki yükseliş ticaret dengesini olumsuz etkiliyor.
BOJ'un yılın başında negatif faiz politikasını sonlandırması ve faizleri kısa vadede 0,25 puana çıkarması yenu umutlarını canlandırsa da, BOJ Başkanı Kazuo Ueda'nın gelecekteki faiz artırımları konusunda temkinli bir duruş sergilemesi ve Japonya'nın faizlerini önemli ölçüde artırmayacağına yönelik sözleri, yeni tekrar baskı altına aldı.
Hükümet Müdahalesi Mümkün mü?
Japonya, daha önce defalarca döviz piyasasına müdahale ederek yendeki aşırı dalgalanmaları ve spekülatif hareketleri dengelemiştir. En son 2022 yılında dolar 150 yen seviyesine dayandığında Japonya 60 milyar doların üzerinde bir müdahale ile yenin daha da zayıflamasını engellemişti. Ancak bu tür müdahaleler genellikle kısa vadeli bir rahatlama sağlar; zira temel makroekonomik faktörler (faiz farkı) değişmediği sürece yen üzerindeki satış baskısı devam eder.
Son haftalarda dolar-yen paritesi 160 seviyesini test ederek 38 yılın en yükseğine ulaştı. Bu durum, Japonya Maliye Bakanlığı'nın yeniden müdahale olasılığını masaya yatırmasına yol açtı. Maliye Bakanı Shunichi Suzuki, "piyasadaki spekülatif hareketleri" yakından izlediklerini ve gerekirse "kararlı adımlar" atacaklarını belirtti. Ancak piyasa analistleri, ABD ile Japonya arasındaki faiz farkı kapanmadığı sürece müdahalenin yalnızca geçici bir etki yaratacağı konusunda uyarıyor.
ABD Hazine Bakanlığı, Japonya'nın müdahalelerini genellikle eleştirmese de, büyük ölçekli ve manipülatif müdahalelerin Washington tarafından olumsuz karşılanabileceğini belirtmek gerekir. Bu nedenle Japonya'nın müdahale konusunda temkinli davranması bekleniyor.
Yendeki zayıflık sadece Japonya için değil, bölgesel düzeyde de önemli sonuçlar doğuruyor. Tayvan, Güney Kore gibi ihracatçı ekonomiler, Japon yeni zayıfladıkça kendi para birimlerinin aşırı değerlenmesini önlemek için rekabetçi devalüasyon riskiyle karşı karşıya kalıyor. Çin ise yuanı zayıflatmak için yeni bir baskı altına girebilir. Bu durum, Asya ülkeleri arasında "kur savaşları" olarak adlandırılabilecek bir dinamiği tetikleyebilir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Japonya'nın döviz piyasasına müdahale deneyimi, Türkiye için değerli dersler içermektedir. Türkiye benzer bir faiz farkı sorunuyla karşı karşıya olmasa da, döviz kurundaki oynaklık ve zayıf para biriminin ithalat maliyetlerine etkisi ortak bir sorundur. Japonya'nın müdahale yöntemleri ve sonuçları, Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası ve Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından yakından takip edilmektedir. Özellikle Japonya'nın yüksek döviz rezervlerine rağmen müdahalenin sınırlı etkisi, Türkiye'nin kendi müdahale stratejilerini gözden geçirmesine yol açabilir.
