ABD ve İran arasında İsviçre'de yapılması planlanan görüşmeler, Orta Doğu'da tırmanan gerilimin ortasında kritik bir diplomasi hamlesi olarak değerlendiriliyor. Görüşmelerin ana gündem maddesinin, İsrail'in Lübnan'a yönelik saldırıları ve Hizbullah ile çatışmalar olduğu belirtiliyor. İran, bu görüşmelerde ABD'den İsrail'e Lübnan'daki askeri operasyonlarını durdurması için baskı yapmasını talep etmeye hazırlanıyor. Tahran yönetimi, son haftalarda yoğunlaşan çatışmaların bölgesel bir savaşa dönüşmesinden endişe ediyor.
Görüşmelerin arka planı ve taraflar
Görüşmelerin, İran'ın nükleer programına ilişkin 2015 tarihli anlaşmanın yeniden canlandırılması müzakereleri kapsamında ara ara yapılan dolaylı temasların bir devamı olduğu ifade ediliyor. Ancak bu kez masada daha acil bir konu var: Lübnan. İsrail'in Geçici Güçler Komutanı Joseph'un öldürülmesinin ardından Hizbullah ile İsrail arasında çatışmalar tırmanmış, Lübnan'ın güneyinde ve Beyrut'ta büyük yıkıma yol açan saldırılar yaşanmıştı. İran, Hizbullah'ın en önemli destekçisi konumunda ve Tahran'ın çatışmaların genişlemesini engellemek için diplomatik kanalları zorladığı görülüyor.
ABD tarafından ise görüşmelere, İran Özel Temsilcisi Robert Malley başkanlığındaki bir heyetin katılması bekleniyor. İran tarafında ise Dışişleri Bakanlığı Müsteşarı Ali Bagheri Kani'nin yer alacağı tahmin ediliyor. İsviçre'nin arabuluculuğunda gerçekleşecek görüşmelerin, iki ülke arasındaki doğrudan temasların nadir örneklerinden biri olması dikkat çekiyor. Tahran, 1979 İslam Devrimi'nden bu yana ABD ile kapsamlı bir diplomatik ilişki kurmaktan kaçınıyor.
Bölgesel ve küresel boyut
Lübnan'daki çatışmaların durdurulması, sadece Orta Doğu için değil, küresel enerji güvenliği ve uluslararası barış için de kritik önem taşıyor. İsrail'in saldırıları, Lübnan'da büyük bir insani krize yol açarken, yüz binlerce kişi yerinden edildi. İran'ın Hizbullah'a verdiği destek, Tahran'ı doğrudan ateş hattına getiriyor. Eğer İsrail ile Hizbullah arasında tam ölçekli bir savaş çıkarsa, İran'ın da müdahil olma ihtimali bölgesel bir yangını tetikleyebilir. Bu nedenle ABD, hem müttefiki İsrail'i koruma hem de bölgesel istikrarı sağlama arasında hassas bir denge kurmaya çalışıyor. Görüşmelerin başarılı olması halinde, Lübnan'da ateşkes için bir zemin hazırlanabilir. Ancak Washington'un İsrail'e askeri desteği sürerken, Tahran'ın taleplerinin ne kadar karşılık bulacağı belirsiz.
Türkiye Açısından Değerlendirme
ABD-İran görüşmeleri, Türkiye'nin Doğu Akdeniz ve Orta Doğu politikası açısından yakından takip edilmesi gereken bir gelişmedir. Lübnan'da istikrarın sağlanması, Türkiye'nin bölgedeki ticari ve diplomatik çıkarları için hayati önem taşır. Ayrıca, İran'ın nükleer programı ve bölgesel rolü, Türkiye'nin güvenlik algılamalarını doğrudan etkilemektedir. Türkiye, hem ABD hem de İran ile karmaşık ilişkilere sahip olduğu için, bu görüşmelerin sonucu Ankara'nın dış politika hamlelerini şekillendirebilir. Özellikle Suriye ve Irak'taki dengeler, ABD-İran ilişkilerindeki değişimden etkilenecektir. Türkiye, bu süreçte arabuluculuk rolü üstlenebilir veya kendi çıkarlarını korumak için yeni ittifaklar arayışına girebilir.
