İsrail, altı ay önce tanıdığı Somaliiland’ın lideri Muse Bihi Abdi’yi resmi törenle ağırlayarak sembolik ilişkilerden stratejik ortaklığa geçiş sinyali verdi. Kudüs’te düzenlenen üst düzey görüşmelerde, Kızıldeniz’de askeri ve ekonomik iş birliği masaya yatırıldı. İsrail, Somaliiland’ın Berbera limanını kullanarak Babü’l-Mendeb Boğazı’na erişimini güvence altına almayı hedefliyor. Bu adım, İsrail’in Hint Okyanusu’na açılan stratejik koridorunu genişletme arayışının bir parçası olarak değerlendiriliyor.
Gelişmenin arka planı: Somaliiland neden önemli?
Somali’den 1991’de tek taraflı bağımsızlığını ilan eden Somaliiland, uluslararası alanda tanınmayan bir devlet olarak varlığını sürdürüyor. Ancak stratejik konumu, Kızıldeniz’e ve Aden Körfezi’ne kıyısı olması, onu bölgesel güçler için cazip kılıyor. İsrail, Somaliiland’ı 2023 sonunda tanıyan ilk büyük ülke oldu. Bu tanıma, İsrail’in Afrika Boynuzu’ndaki varlığını güçlendirme çabalarının bir yansıması olarak görülüyor.
Lider Abdi’nin ziyareti sırasında, savunma, enerji ve tarım alanlarında anlaşmalar imzalandı. İsrail’in özellikle Berbera limanının modernizasyonu ve bir deniz üssü inşası konusunda Somaliiland’a teknik destek vermesi bekleniyor. Bu liman, Etiyopya’nın denize çıkışı için de kritik bir nokta olarak öne çıkıyor.
Bölgesel ve küresel boyut: Kızıldeniz’de yeni rekabet
Kızıldeniz, dünya ticaretinin yaklaşık yüzde 12’sinin geçtiği bir su yolu olarak jeopolitik öneme sahip. İsrail’in Somaliiland ile yakınlaşması, Birleşik Arap Emirlikleri, Suudi Arabistan ve Türkiye’nin de bölgedeki nüfuz mücadelesine yeni bir boyut kazandırıyor. BAE, halihazırda Somali ve Somaliiland’daki limanlara yatırım yaparken, Suudi Arabistan da Yemen’deki İran destekli Husilere karşı koalisyonunu güçlendirmeye çalışıyor.
İsrail’in bu hamlesi, İran’ın bölgedeki etkinliğini dengeleme amacı taşıyor. İsrail ve Somali arasında 1994’ten beri resmi diplomatik ilişki yok; ancak Somali’nin iç savaşı ve parçalanmış yapısı, İsrail’e tanınmayan bir devlet üzerinden bölgeye girme fırsatı sunuyor.
Somali hükümeti, Somaliiland’ı kendi toprağının ayrılmaz bir parçası olarak gördüğü için İsrail’in bu adımına tepkili. Mogadişu, Kudüs’ün Somali’nin egemenliğine saygı duymadığını belirterek diplomatik protesto notası vermişti. Bu durum, Afrika Birliği ve Arap Birliği’nin de dikkatini çekiyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, Somali'de askeri üsleri ve kalkınma projeleriyle önemli bir aktör. İsrail'in Somaliiland ile yakınlaşması, Ankara'nın Mogadişu merkezli Somali politikasını doğrudan etkileyebilir. Türkiye, Somali'nin toprak bütünlüğünü destekleyen bir pozisyonda olduğu için, Somaliiland'ın tanınmasına yönelik adımlar karşısında Mogadişu'yu daha fazla destekleyebilir. Ayrıca Kızıldeniz ve Hint Okyanusu'nda artan rekabet, Türkiye'nin deniz güvenliği ve enerji koridorları projeleri açısından yakından izlenmesi gereken bir gelişmedir. Ankara, bu süreçte hem Mogadişu hem de bölgesel ortaklarıyla iş birliğini derinleştirerek çıkarlarını korumaya çalışacaktır.
