İsrail ve İran arasında haftalardır süren düşük yoğunluklu çatışma, son 48 saatte yerini ayların en şiddetli füze saldırılarına bıraktı. Tarafların birbirine karşı düzenlediği yoğun hava saldırıları, ateşkes anlaşmasını fiilen çökertirken, bölgede topyekûn bir savaşın yeniden başlamasından endişe ediliyor. Tırmanışın fitilini ateşleyen gelişme ise İsrail'in, ABD Başkanı Donald Trump'ın 'ölçülü olun' çağrısına rağmen askeri operasyonlarını genişletmesi oldu. Bu durum, Washington'ın müttefiki üzerindeki sınırlı kontrolünü bir kez daha gözler önüne serdi.
Gerginliğin arka planı: Trump'ın çağrısı neden işe yaramadı?
Çatışmalar, geçtiğimiz hafta İsrail'in Suriye'deki İran hedeflerine yönelik kapsamlı bir saldırı düzenlemesiyle başladı. İran ise buna, İsrail topraklarına yönelik balistik füze salvolarıyla yanıt verdi. Her iki tarafın da askeri kapasitesini zorlayan bu saldırılar, sivil kayıplara ve altyapıda ciddi hasara yol açtı.
ABD Başkanı Trump, çatışmaların kontrolden çıkmasını önlemek amacıyla 'İsrail'in orantılı güç kullanması gerektiğini' belirten bir açıklama yapmış, ancak bu çağrı İsrail yönetimi tarafından büyük ölçüde dikkate alınmadı. İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu'nun, İran'ın nükleer programı ve bölgedeki vekil güçlerine yönelik daha agresif bir duruş sergilemesi, uzun vadeli stratejik hedeflerinin ABD'nin takvimine uymadığını gösteriyor.
Analistler, bu gelişmeyi İsrail'in kendi ulusal güvenlik çıkarlarını ABD'nin bölgesel istikrar önceliklerinin üzerinde tuttuğu şeklinde yorumluyor. Özellikle İran'ın Suriye ve Lübnan'daki askeri varlığını kalıcı olarak sonlandırmak isteyen İsrail, diplomatik çözümlerin tükendiğini düşünüyor.
Bölgesel boyut: Savaşın kıyısında
İsrail-İran arasındaki bu doğrudan çatışma, sadece iki ülkeyle sınırlı kalmıyor. Suriye, Irak, Lübnan ve Yemen'deki İran destekli grupların da dâhil olmasıyla çatışma bölgesel bir savaşa dönüşme potansiyeli taşıyor. Hizbullah'ın İsrail kuzeyine yönelik artan roket saldırıları, ikinci bir cephenin açılması riskini beraberinde getiriyor.
Diğer yandan, Körfez ülkeleri ve Suudi Arabistan, İran'ın nükleer programı ve bölgesel yayılmacılığından duydukları endişe nedeniyle İsrail'e dolaylı destek verse de, açık bir çatışmada taraf olmaktan kaçınıyor. Rusya ve Çin ise diplomatik çözüm çağrısı yaparken, BM Güvenlik Konseyi'nde henüz somut bir adım atılmış değil.
Yaşananlar, uluslararası toplumun Ortadoğu'da kalıcı bir barış inşa etme konusundaki aciziyetini bir kez daha ortaya koyuyor. Ateşkesin yeniden tesisi için acil bir diplomatik girişim olmazsa, taraflar arasındaki çatışmanın daha geniş bir savaşa evrilmesi an meselesi.
Türkiye Açısından Değerlendirme
İsrail-İran çatışmasının tırmanması, Türkiye için bir dizi güvenlik riskini beraberinde getiriyor. Öncelikle, Suriye ve Irak'taki çatışmaların yoğunlaşması, Türkiye'nin güney sınırında istikrarsızlığı artırabilir ve terör örgütlerine yeni faaliyet alanı yaratabilir. İkinci olarak, enerji hatlarının güvenliği tehlikeye girebilir; zira bölgeden geçen petrol ve doğalgaz yollarının kesintiye uğraması, Türkiye'nin enerji arz güvenliğini olumsuz etkileyebilir. Son olarak, olası bir sığınmacı akını ve bölgesel güçler arasındaki denge değişiklikleri, Ankara'nın dış politikada manevra alanını daraltabilir. Türkiye'nin hem NATO müttefiki İsrail hem de komşusu İran ile dengeli bir ilişki sürdürme çabası bu tür krizlerde daha da kritik hale geliyor.
