İsrail, dünya genelinde en yoğun boykot ve yaptırımlara maruz kalan ülke konumuna yükseldi. İsrail’in önde gelen gazetelerinden Yedioth Ahronoth, Perşembe günü yayımladığı kapsamlı bir raporda, ülkenin hükümet yetkililerinden yerleşimcilere ve resmî kurumlara kadar geniş bir yelpazede uluslararası yaptırım dalgasıyla karşı karşıya olduğunu ortaya koydu. Gazete, “İsrail dünyanın en boykotlu ulusu haline nasıl geldi?” başlığıyla yayımladığı analizde, son yıllarda artan Boykot, Tecrit ve Yaptırım (BDS) hareketinin etkisini ve uluslararası toplumun İsrail’e yönelik tutumundaki sert dönüşü irdeliyor.
Gelişmenin arka planı
Rapora göre, İsrail’e yönelik boykotlar yalnızca Filistin yanlısı sivil toplum kuruluşlarıyla sınırlı kalmıyor. Birçok ülke, İsrail’in Batı Şeria’daki yerleşim politikalarını protesto etmek amacıyla resmî düzeyde yaptırımlar uyguluyor. Özellikle Avrupa Birliği üyesi ülkeler, İsrail’den yapılan ithalatta menşe etiketi zorunluluğu getirirken, bazı ülkeler yerleşim yerlerinde üretilen ürünleri ambargo kapsamına aldı. Ayrıca, İsrailli akademisyen ve sanatçıların uluslararası etkinliklerden dışlanması, ülkenin kültürel ve bilimsel alanda da yalnızlaştığına işaret ediyor.
Yedioth Ahronoth’un verilerine göre, 2020’den bu yana İsrail’e yönelik boykot çağrıları yüzde 300 arttı. Sosyal medya platformlarında İsrail karşıtı kampanyalar milyonlarca kullanıcıya ulaşırken, birçok uluslararası şirket de BDS baskılarına dayanamayarak İsrail pazarından çekilmek zorunda kaldı. Raporda dikkat çeken bir diğer nokta, İsrailli diplomat ve siyasetçilerin yurt dışı ziyaretlerinde protestolarla karşılaşma oranının belirgin şekilde yükselmiş olması. Örneğin, İsrail Dışişleri Bakanı’nın geçtiğimiz ay Londra ziyareti sırasında onlarca sivil toplum örgütü tarafından düzenlenen gösteriler, İngiltere’deki İsrail karşıtı duyarlılığı gözler önüne serdi.
Bölgesel ve küresel boyut
İsrail’in artan boykot dalgası, yalnızca siyasi değil, aynı zamanda ekonomik ve diplomatik sonuçlar da doğuruyor. İsrail Merkez Bankası’nın yayımladığı bir analize göre, boykotların ekonomiye yıllık maliyeti 1,5 milyar doları buluyor. Özellikle turizm ve teknoloji sektörleri olumsuz etkilenirken, yabancı yatırımlarda da ciddi bir azalma gözlemleniyor. Öte yandan, İsrail hükümeti bu gelişmelere karşı “diplomatik savaş” ilan etmiş durumda. Dışişleri Bakanlığı, BDS hareketini “antisemitik” olarak nitelendirirken, birçok ülkeye karşı lobi faaliyetlerini yoğunlaştırdı.
Küresel boyutta ise boykotların etkisi bölgesel dengeleri de değiştiriyor. Arap ülkelerinin İsrail’le normalleşme süreci (Abraham Anlaşmaları) devam ederken, bu anlaşmalara imza atan ülkelerde de halk tabanında boykot desteğinin yüksek olduğu belirtiliyor. Örneğin, Birleşik Arap Emirlikleri ve Bahreyn’de İsrail ürünlerine karşı tüketici direnci, normalleşme anlaşmalarının ekonomik meyvelerini vermesini zorlaştırıyor. Uzmanlar, Filistin sorununun çözülmemesi halinde İsrail’e yönelik küresel baskının daha da artacağı görüşünde.
Türkiye Açısından Değerlendirme
İsrail’e yönelik boykotların tırmanması, Türkiye’nin Filistin davasına verdiği destek bağlamında önemli bir gelişmedir. Türkiye, uzun yıllardır BDS hareketini dolaylı olarak desteklemekte ve İsrail’in Filistin topraklarındaki işgal politikalarını kınamaktadır. Bu durum, Ankara’nın İsrail’e karşı diplomatik baskıyı artırmasına zemin hazırlayabilir. Ayrıca, Türkiye’nin Doğu Akdeniz’deki enerji ortaklıkları ve Doğu Akdeniz Gaz Forumu gibi oluşumlardaki konumu göz önüne alındığında, İsrail’in yalnızlaşması Türkiye’nin bölgedeki elini güçlendirebilir. Ekonomik açıdan ise, Türkiye ile İsrail arasındaki ticaret hacmi boykotlardan doğrudan etkilenmese de, küresel yaptırımların İsrail ekonomisini zayıflatması Türk şirketleri için alternatif ortaklık fırsatları yaratabilir. Ancak bu gelişmenin Türkiye’nin İsrail’le olan siyasi gerilimini daha da derinleştirme riski bulunmaktadır.
