İspanya, son yıllarda teknolojik ve endüstriyel yenilikçilikte yaşadığı belirgin durgunluk nedeniyle endişe verici bir dönemeçten geçiyor. Ülkenin özellikle savunma ve ileri teknoloji alanlarındaki keskin uç (cutting-edge) kabiliyetlerindeki zafiyet, bugün Suudi Arabistan ile yapılacak kritik bir toplantıda masaya yatırılacak. Bu sınav, İspanya'nın küresel rekabet gücünü ve stratejik ortaklıklarını doğrudan etkileyebilir. Madrid yönetimi, Suudi Arabistan gibi bölgesel bir güçle olan ilişkilerini derinleştirmeye çalışırken, kendi inovasyon eksikliklerini giderme baskısı altında.
Gelişmenin arka planı: Yenilikçilikteki düşüş
İspanya, bir zamanlar Avrupa'nın önde gelen yenilikçi ekonomilerinden biri olarak görülüyordu. Ancak son on yılda Ar-Ge yatırımlarının GSYH içindeki payı %1,2'de sabitlenmiş durumda; bu oran Almanya'nın %3,1'inin ve ABD'nin %3,5'inin oldukça altında. Ülkeden çıkan patent başvuruları ise 2015'ten bu yana %15 azaldı. Özellikle savunma sanayii, yapay zeka ve enerji teknolojilerinde İspanya'nın geri kalması, uluslararası ortaklıklarda elini zayıflatıyor. Suudi Arabistan ile yapılacak görüşmelerde, İspanya'nın Riyad'a sunduğu teknoloji transferi ve ortak üretim tekliflerinin yetersiz kalmasından endişe ediliyor. Zira Suudi Arabistan, Vizyon 2030 hedefleri doğrultusunda en yeni savunma sistemleri, siber güvenlik ve yenilenebilir enerji alanlarında işbirlikleri arıyor. İspanya'nın bu taleplere yanıt verememesi, söz konusu pazarı ABD ve Çin gibi rakiplerine kaptırmasına neden olabilir.
İspanya Başbakanı Pedro Sánchez, Suudi Veliaht Prensi Muhammed bin Selman ile yapılacak toplantı öncesinde, “Yenilikçi kabiliyetlerimizin canlandırılması ulusal bir önceliktir” açıklamasında bulundu. Ancak uzmanlar, ülkenin eğitim sisteminden kaynaklanan yapısal sorunlar ve özel sektördeki Ar-Ge teşviklerinin yetersizliğine dikkat çekiyor. İspanyol gazetesi El País’e göre, hükümet yakın zamanda yayımladığı bir raporda, “teknolojik bağımlılığın arttığını” itiraf etti. Bu durum, İspanya’nın sadece Suudi Arabistan'la değil, Avrupa Birliği içinde de konumunu tehlikeye atıyor.
Bölgesel ve küresel boyut: Rekabetin kızıştığı bir sahne
Suudi Arabistan, Körfez bölgesinin en büyük ekonomisi ve savunma harcamalarında dünyada beşinci sırada. Ülke, savunma sanayiinde yerli üretimi artırmak için yabancı ortaklıklara büyük önem veriyor. İspanya, bu pazarda özellikle gemi inşası ve askeri nakliye uçakları gibi alanlarda varlık göstermiş olsa da, yüksek teknoloji ürünlerinde ABD, Çin ve hatta Güney Kore gerisinde kalmış durumda. Suudi Arabistan'ın İspanya'ya yönelik ilgisi sadece ticari değil; aynı zamanda stratejik. Riyad, Avrupa'da etkili bir ortak arayışında. Ancak İspanya'nın sunduğu teknoloji seviyesinin Suudi beklentilerini karşılayamaması, bu ilişkiyi bir sınava dönüştürüyor. Öte yandan, İspanya'nın bu açmazı, Avrupa Birliği'nin teknolojik egemenlik hedefleriyle de çelişiyor. Brüksel, kısa süre önce açıkladığı “Avrupa İnovasyon Gündemi” ile üye ülkelerin Ar-Ge yatırımlarını artırmasını hedefliyor. İspanya'nın mevcut durumu, bu hedeflerin gerisinde kaldığını gösteriyor. Uzmanlar, Suudi Arabistan sınavının İspanya'ya bir uyarı niteliği taşıdığını; aksi takdirde ülkenin sadece Orta Doğu'da değil, küresel teknoloji yarışında da geri planda kalacağını belirtiyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Bu gelişme, Türkiye'nin son yıllarda savunma ve teknoloji alanında izlediği milli hamle stratejisiyle doğrudan ilgili. İspanya'nın inovasyon sorunu, Türkiye'nin Suudi Arabistan gibi Körfez ülkeleriyle olan işbirliğinde elini güçlendirebilir. Özellikle Bayraktar İHA ve SİHA'lar, Türkiye'yi bu bölgede önemli bir ortak haline getirdi. Suudi Arabistan, Vizyon 2030 kapsamında teknoloji transferine önem verirken, Türkiye'nin bu talebi karşılama kapasitesi, İspanya'nın aksine daha yüksektir. Ancak Türkiye'nin de Ar-Ge yatırımlarını artırması ve yapay zeka gibi alanlarda rekabetçiliğini koruması gerekiyor. Kısacası, İspanya'nın bu sınavı, Türkiye için bir fırsat penceresi aralıyor; ancak bu fırsatın değerlendirilmesi, teknolojik bağımsızlık hedeflerine bağlı kalacaktır.
