İspanya'da yapılan bir kamuoyu araştırması, halkın büyük çoğunluğunun Fas'ı ülkenin toprak bütünlüğüne yönelik ciddi bir tehdit olarak algıladığını ortaya koydu. POLITICO'nun haberine göre, ankete katılanların dörtte üçü, Fas'ın İspanya için gerçek bir tehdit oluşturduğunu belirtiyor. Bu sonuç, 2021'de yaşanan ve binlerce düzensiz göçmenin Ceuta'ya geçişiyle sonuçlanan krizin ardından iki ülke arasında artan gerilimin bir yansıması olarak değerlendiriliyor. Anket, İspanyol kamuoyunun Fas'a yönelik algısının ne kadar sertleştiğini gözler önüne seriyor.
Ceuta krizinin arka planı
Kuzey Afrika'da İspanya'ya bağlı iki özerk şehir bulunuyor: Ceuta ve Melilla. Fas, bu bölgeleri kendi toprağı olarak görüyor ve egemenlik iddiasını sürdürüyor. 2021 yılının Mayıs ayında, Fas'ın kuzeyindeki Ceuta'ya birkaç gün içinde 8.000'i aşkın düzensiz göçmen geçiş yaptı. Olay, İspanya ile Fas arasında diplomatik bir krize yol açtı. İspanya hükümeti, Fas'ın göçmen akınını teşvik ettiğini ve sınır kontrolünü kasıtlı olarak gevşettiğini savundu. Fas ise suçlamaları reddetti.
Krizin diplomatik arka planında, İspanya'nın Batı Sahra sorununa ilişkin tutum değişikliği yer alıyor. İspanya, 2022 yılında Batı Sahra'da Fas'ın önerdiği özerklik planını desteklediğini açıklamıştı. Bu adım, Fas ile ilişkileri kısmen yumuşatsa da İspanyol kamuoyunda ve muhalefet partileri arasında tartışmalara neden oldu. Anket sonuçları, halkın önemli bir bölümünün Fas'ın niyetlerine güvenmediğini gösteriyor.
POLITICO'nun anketi, İspanyolların yüzde 75'inin Fas'ı toprak bütünlüğüne yönelik bir tehdit olarak gördüğünü ortaya koyuyor. Katılımcıların önemli bir kısmı, Ceuta ve Melilla'daki durumun silahlı bir çatışmaya dönüşebileceği endişesini taşıyor. Bu algı, son yıllarda yaşanan göç krizleri ve diplomatik gerginliklerle doğrudan bağlantılı. İspanyol medyasında da Fas'ın bölgedeki askeri varlığını artırdığına dair haberler yer alıyor. Ancak somut bir çatışma riski konusunda resmi makamlardan yapılmış bir açıklama bulunmuyor.
Bölgesel ve küresel boyut
Ceuta ve Melilla sorunu, yalnızca İspanya ile Fas arasında ikili bir mesele değil; aynı zamanda Avrupa Birliği'nin güney sınırları ve Akdeniz güvenliği açısından da önem taşıyor. AB, göç yönetimi ve sınır güvenliği konularında İspanya'ya destek veriyor. Öte yandan Fas, ABD ve AB ile ilişkilerini dengeli tutmaya çalışıyor. özellikle Batı Sahra konusunda ABD'nin Fas'ın egemenlik iddialarına verdiği destek, bölgesel dengeleri etkiliyor.
2021 krizi sırasında AB, Fas'a yönelik eleştirilerde bulunmuş, ancak Fas'ın göçmenleri araçsallaştırdığı yönündeki suçlamaları reddetmesi üzerine tansiyon düşmüştü. Son dönemde İspanya-Fas ilişkilerinde görece bir normalleşme yaşansa da kamuoyundaki güvensizlik devam ediyor. Uzmanlar, anket sonuçlarının hükümetin dış politika manevra alanını kısıtlayabileceğine dikkat çekiyor. İspanya'da 2023 genel seçimlerinin ardından kurulan hükümet, Fas ile diyaloğu sürdürme ve göç konusunda işbirliğini geliştirme taahhüdünde bulunmuştu.
Ancak kamuoyundaki sert algı, Madrid'in Fas'a yönelik politikalarında daha temkinli adımlar atmasına yol açabilir. Ayrıca, Ceuta ve Melilla'ya yönelik artan göç baskısı, İspanya'nın sınır güvenliği için ek kaynak ayırmasını gerektiriyor. AB fonlarıyla desteklenen sınır altyapısı projeleri bu bağlamda önem kazanıyor. Fas ise ekonomik ve diplomatik ilişkilerde İspanya'yı bir ortak olarak görse de Batı Sahra konusundaki tutumunu değiştirmeye yanaşmıyor. Bu durum, iki ülke arasında zaman zaman yaşanan gerilimlerin kronikleşebileceğini gösteriyor.
Uluslararası ilişkiler uzmanları, anket sonuçlarının İspanyol kamuoyunun Fas'a yönelik algısının ne kadar güçlü olduğunu yansıttığını belirtiyor. Ancak silahlı bir çatışma ihtimali hâlâ düşük görülüyor; zira her iki ülke de NATO üyesi değil (Fas değil, İspanya NATO üyesi) ve ekonomik karşılıklı bağımlılık söz konusu. Yine de göç akınları ve sınır olayları, taraflar arasında güven bunalımını derinleştirebilir. İspanya'nın Fas ile ilişkilerinde önümüzdeki dönemde diplomatik kanalları açık tutması ve kamuoyunu yatıştırması bekleniyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
İspanya ile Fas arasındaki Ceuta gerilimi, Akdeniz'in batısında istikrarsızlık riskini artırıyor. Türkiye, Doğu Akdeniz ve Kuzey Afrika'da dengeli bir politika izlerken, Fas ile İspanya arasındaki bir çatışma bölgesel güvenlik ortamını olumsuz etkileyebilir. NATO içinde İspanya'nın önemli bir müttefik olması, Türkiye'nin gelişmeleri yakından izlemesini gerektiriyor. Ayrıca, göç dalgalarının Avrupa'ya yönelmesi, Türkiye'nin de dahil olduğu göç yönetimi müzakerelerinde yeni dinamikler yaratabilir. Türkiye, Fas ile ekonomik ve siyasi ilişkilerini sürdürürken, İspanya ile de işbirliğini korumak durumunda. Bu tür krizler, Türkiye'nin arabuluculuk rollerini gündeme getirebilir.
