İskoçya'da uyuşturucu bağımlılığıyla mücadele, sentetik opioidler ve nitazenler gibi son derece güçlü yeni maddelerin piyasaya girmesiyle yeni bir boyut kazandı. Uzmanlar, bu maddelerin halihazırda Avrupa'nın en yüksek uyuşturucu kaynaklı ölüm oranına sahip olan ülkede krizi daha da ölümcül hale getirdiği konusunda uyarıyor. İskoçya'da 2022 yılında 1.051 kişi uyuşturucu zehirlenmesi nedeniyle hayatını kaybetti; bu rakam, AB ülkeleri ortalamasının yaklaşık üç katı. Yetkililer, yeni nesil maddelerin tespit edilmesinin ve tedavi edilmesinin giderek zorlaştığını belirtiyor.
Yeni Nesil Uyuşturucuların Yükselişi
Son yıllarda İskoçya'da geleneksel eroinin yerini alan sentetik opioidler, özellikle fentanil ve türevleri, hızla yayılıyor. Ancak asıl endişe kaynağı, nitazenler olarak bilinen ve fentanilden 10 ila 20 kat daha güçlü olan maddeler. Bu maddeler, çok küçük dozlarda bile solunum durmasına yol açabiliyor ve nalokson gibi standart antidotlara karşı direnç gösterebiliyor. İskoçya'da 2023'ün ilk aylarında ele geçirilen numunelerde nitazen varlığına rastlanması, sağlık yetkililerini alarma geçirdi.
Uyuşturucu politikası uzmanları, bu maddelerin genellikle yasadışı laboratuvarlarda üretildiğini ve sokakta satılan diğer uyuşturucularla karıştırılarak kullanıcıların haberi olmadan tüketildiğini vurguluyor. Edinburgh Üniversitesi'nden bağımlılık psikiyatrisi profesörü Dr. Andrew McAuley, "Kullanıcılar ne aldıklarını bilmiyor. Tek bir doz bile ölümcül olabilir" diyerek durumun ciddiyetini ortaya koyuyor. İskoçya hükümeti, 2021'de uyuşturucu ölümlerini azaltmak için beş yıllık bir strateji başlatmıştı ancak yeni maddelerin ortaya çıkışı bu çabaları sekteye uğratmış durumda.
Mücadelede Karşılaşılan Zorluklar
İskoçya'nın uyuşturucu krizi, yalnızca yeni maddelerle sınırlı değil. Ülkedeki yoksulluk, işsizlik ve ruh sağlığı hizmetlerine erişimdeki eşitsizlikler, bağımlılığı tetikleyen yapısal faktörler arasında. Glasgow'da bulunan bağımlılık tedavi merkezleri, artan hasta sayısına yetişmekte zorlanıyor. Ayrıca, İskoçya'nın Birleşik Krallık'tan ayrı bir uyuşturucu politikası izleme yetkisi olmaması, çözüm arayışlarını merkezi hükümete bağımlı kılıyor. Westminster yönetimi, 2023'te nitazenleri yasaklı maddeler listesine eklese de, denetim ve tedavi altyapısının güçlendirilmesi için ek fon sağlanmadığı eleştirileri var.
Öte yandan, zarar azaltma stratejileri kapsamında uygulanan "güvenli tüketim odaları" ve nalokson dağıtım programları, bazı bölgelerde olumlu sonuçlar veriyor. Ancak uzmanlar, bu tür programların ülke geneline yaygınlaştırılması gerektiğini belirtiyor. İskoçya Halk Sağlığı Kurumu'nun verilerine göre, 2022'de nalokson uygulanan vakalarda ölüm oranı %30 azaldı. Yine de yeni maddelerin hızla mutasyona uğraması, mevcut müdahale yöntemlerini yetersiz bırakıyor.
Küresel ve Bölgesel Boyut
İskoçya'daki bu durum, aslında küresel bir eğilimin parçası. Sentetik uyuşturucu üretimi ve ticareti, özellikle Çin ve Meksika merkezli karteller aracılığıyla tüm dünyada artıyor. Avrupa Uyuşturucu ve Uyuşturucu Bağımlılığı İzleme Merkezi (EMCDDA), 2022 raporunda nitazenlerin Avrupa'da hızla yayıldığını ve ölümlere yol açtığını bildirdi. İngiltere'de de benzer maddelerin görülmesi, Birleşik Krallık genelinde ortak bir mücadele ihtiyacını doğuruyor.
Uzmanlar, uyuşturucu politikalarının sadece yasaklama değil, aynı zamanda önleme, tedavi ve zarar azaltma üçlüsüne dayanması gerektiğini savunuyor. İskoçya'nın bu konudaki deneyimi, diğer Avrupa ülkeleri için de uyarıcı nitelikte. Özellikle genç nüfus arasında madde kullanımının artması, gelecekte daha büyük bir halk sağlığı krizi riskini beraberinde getiriyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
İskoçya'da yaşanan uyuşturucu krizi, Türkiye'yi doğrudan etkilemese de küresel uyuşturucu ticaretinin bir parçası olarak dolaylı riskler taşıyor. Türkiye, sentetik uyuşturucu üretim ve sevkiyatında önemli bir transit güzergah. Avrupa'ya giden nitazen ve fentanil türevlerinin Türkiye üzerinden geçme ihtimali, gümrük ve güvenlik birimlerinin teyakkuzda olmasını gerektiriyor. Ayrıca, Türkiye'de de sentetik opioid kullanımı son yıllarda artış gösterdi; 2022'de ele geçirilen captagon ve metamfetamin miktarı rekor seviyeye ulaştı. İskoçya örneği, Türkiye'nin önleyici halk sağlığı politikalarını güçlendirmesi ve uluslararası işbirliğini artırması gerektiğini gösteriyor.
