İranlı üst düzey bir yetkili, ABD ile yürütülen müzakerelerde varılan taslak anlaşmanın, Tahran'ın nükleer programına belirli sınırlamalar getirilmesi ve dondurulmuş İran varlıklarının serbest bırakılmasını içerdiğini duyurdu. Ortadoğu merkezli haber sitesi Middle East Eye'ın aktardığına göre, söz konusu anlaşma metni, iki ülke arasında aylardır süren dolaylı görüşmelerin ardından şekillendi. Yetkilinin verdiği bilgiye göre, anlaşma kapsamında İran'ın uranyum zenginleştirme seviyesi ve stok miktarına yönelik kısıtlamalar yer alırken, karşılığında ABD'nin İran'a ait yaklaşık 6 milyar dolarlık dondurulmuş varlığı serbest bırakması öngörülüyor. Gelişme, İran nükleer dosyasında yeni bir sayfa açılması potansiyeli taşıyor.
Taslak anlaşmanın ayrıntıları ve müzakerelerin seyri
Taslak anlaşma, İran'ın nükleer faaliyetlerini denetim altına almayı ve Tahran'ın uluslararası yaptırımlar nedeniyle yurt dışında dondurulan varlıklarına erişimini sağlamayı hedefliyor. İranlı yetkilinin ifadesine göre, anlaşma metni üzerinde büyük ölçüde mutabakat sağlanmış durumda ve nihai imza için teknik detayların netleştirilmesi bekleniyor. Anlaşmanın, İran'ın yüzde 60'a kadar zenginleştirilmiş uranyum stoklarını azaltmasını ve Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı (UAEA) denetimlerine tam uyum sağlamasını şart koştuğu belirtiliyor. Karşılığında ise ABD, İran'ın Güney Kore, Irak ve diğer ülkelerde bloke olan petrol gelirlerine erişimine izin verecek. Görüşmelerin Umman ve Katar arabuluculuğunda yürütüldüğü, tarafların anlaşmayı geçici bir çerçeve anlaşması olarak değerlendirdiği kaydediliyor.
İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü Nasır Kenani, müzakerelerin olumlu bir atmosferde ilerlediğini ancak henüz nihai bir sonuca ulaşılmadığını vurguladı. ABD cephesinde ise Beyaz Saray Ulusal Güvenlik Konseyi Sözcüsü John Kirby, İran'ın nükleer programının barışçıl olduğuna dair güvence vermesi gerektiğini yineleyerek, herhangi bir anlaşmanın kapsamlı ve doğrulanabilir olması gerektiğini ifade etti. Taslak anlaşma, 2015'te imzalanan Kapsamlı Ortak Eylem Planı'nın (KOEP) 2018'de ABD'nin tek taraflı olarak çekilmesiyle çökmesinin ardından taraflar arasında yeniden diyalog kurulması açısından kritik bir adım olarak görülüyor.
Bölgesel ve küresel yankılar: Yaptırımların hafiflemesi ve enerji piyasalarına etkisi
Anlaşmanın hayata geçmesi halinde, İran'ın ham petrol ihracatını artırması ve küresel enerji piyasalarında arz fazlası oluşması bekleniyor. Bu durum, özellikle Rusya-Ukrayna savaşı nedeniyle enerji fiyatlarının yüksek seyrettiği bir dönemde petrol fiyatlarında düşüşe yol açabilir. Ayrıca, İran'ın dondurulmuş varlıklarına erişmesi, ülke ekonomisinde kısa vadeli bir rahatlama sağlayabilir. Bölgesel olarak ise Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri gibi Körfez ülkeleri, İran'ın nükleer programına ilişkin endişelerini muhafaza ederken, diplomatik çözüm arayışlarını desteklediklerini belirtiyor. İsrail ise anlaşmaya şiddetle karşı çıkıyor ve İran'ın nükleer silah kapasitesine ulaşmasını engellemek için her türlü seçeneğin masada olduğu uyarısında bulunuyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, İran ile enerji ticareti ve sınır güvenliği açısından yakın ilişki içinde olduğu için bu anlaşma doğrudan ilgi alanına girmektedir. Anlaşmanın hayata geçmesi, Türkiye'nin İran'dan doğal gaz ve petrol ithalatını artırabilir ve enerji maliyetlerini düşürebilir. Ayrıca, İran varlıklarının serbest bırakılması, İran'ın ekonomik toparlanmasına katkı sağlayarak Türkiye ile ticaret hacmini genişletebilir. Bölgesel istikrar açısından ise nükleer anlaşmazlığın çözümü, Orta Doğu'da tansiyonu düşürebilir ve Türkiye'nin de dahil olduğu diplomatik girişimlere olumlu yansıyabilir. Ancak ABD-İran yakınlaşmasının, Türkiye'nin bağımsız dış politika manevralarını sınırlayabileceği de göz ardı edilmemelidir.
