On dokuz hafta önce İran, dünyanın en güçlü ülkesi ile Ortadoğu’nun en gelişmiş ordusunun birleşik gücüyle karşı karşıyaydı. Bugün ise barışın şartlarını dikte ediyor. Geçen ay imzalanan mutabakat zaptıyla Başkan Donald Trump, “Anlaşma tarih yazacak” derken, Tahran yönetimi aslında kendi “zafer teorisini” hayata geçirdi. İran, askeri açıdan ezici bir üstünlükle karşılaşmasına rağmen, diplomatik ve stratejik hamlelerle oyunu tersine çevirmeyi başardı.
Gelişmenin Arka Planı: Silahların Gölgesinde Diplomasi
İran’ın karşısındaki güç bloğu, ABD’nin küresel askeri varlığı ve İsrail’in bölgedeki teknolojik üstünlüğünden oluşuyordu. Ancak Tahran, doğrudan çatışmaya girmek yerine, vekil güçler aracılığıyla ve diplomatik kanalları kullanarak kendini korudu. Son 19 haftada İran, Yemen’de Husiler, Lübnan’da Hizbullah ve Suriye’deki milisler üzerinden baskıyı artırırken, bir yandan da uluslararası kamuoyunda meşruiyet arayışına girdi. Trump yönetiminin “maksimum baskı” politikasına rağmen İran, nükleer anlaşma müzakerelerinde taviz vermedi ve kendi şartlarını kabul ettirdi. Askeri olarak “kuşatılmış” görünen ülke, aslında stratejik sabırla rakibini yıprattı.
Analistlere göre İran’ın zaferi, “simetrik olmayan savaş” doktrininin bir ürünü. Düşmanın güçlü yanlarına doğrudan saldırmak yerine, zayıf noktalarını hedef alan bu strateji, ekonomik yaptırımlar ve diplomatik izolasyonla birleşince etkili oldu. Tahran, Arap Körfez ülkeleriyle ilişkileri normalleştirerek bölgesel yalnızlığını kırdı; Çin ve Rusya ile ticaret hacmini artırarak yaptırımların etkisini hafifletti.
Bölgesel ve Küresel Boyut: Yeni Bir Güç Dengesi mi?
İran’ın bu hamleleri, Ortadoğu’daki güç dengelerini yeniden şekillendiriyor. Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri gibi ülkeler, ABD’nin bölgeden çekilme sinyalleri vermesiyle İran’la diplomatik kanalları açık tutuyor. İsrail ise bu gelişmeyi “varoluşsal bir tehdit” olarak nitelendiriyor. Nükleer müzakerelerde İran’ın taleplerinin karşılanması, bölgede yeni bir silahlanma yarışını tetikleyebilir. Küresel ölçekte, ABD’nin Ortadoğu’daki etkisi sorgulanırken, Çin ve Rusya’nın bölgedeki nüfuzu artıyor. İmzalanan mutabakat sadece İran-ABD ilişkilerini değil, aynı zamanda petrol piyasalarını ve uluslararası ticaret yollarını da etkileyecek.
Öte yandan, İran’ın “zafer teorisi” askeri açıdan zayıf ülkeler için bir model oluşturabilir. Güç dengesizliğine karşı diplomatik manevralar, vekil güçler ve ekonomik dayanıklılık, küçük aktörlerin bile büyük güçlerle başa çıkabileceğini gösteriyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
İran’ın bu başarısı, Türkiye için hem fırsatlar hem de riskler barındırıyor. Bölgesel bir güç olarak Türkiye, İran’ın diplomatik başarısını kendi çıkarları doğrultusunda kullanabilir; özellikle Suriye ve Irak’ta nüfuz mücadelesinde denge unsuru olabilir. Ancak İran’ın artan etkisi, Türkiye’nin Kafkasya ve Orta Asya’daki enerji koridorlarındaki çıkarlarına tehdit oluşturabilir. Ayrıca, ABD-İran yakınlaşması, Türkiye’nin NATO içindeki konumunu ve Rusya ile ilişkilerini etkileyebilir. Ankara, bu yeni dengede hem Tahran’la iş birliğini sürdürmeli hem de Batı ile bağlarını korumalıdır.
