Tebriz'den başlayıp Kum'a, oradan Tahran'a uzanan yas korteji, İran tarihinin en büyük toplumsal gösterilerinden birine sahne oluyor. Yüzbinlerce yaslı, üzerlerinde Ali Hamaney'in portreleriyle İmam Humeyni Camii'ne akın ediyor. Ancak bu kalabalığın içinde, 85 yaşındaki liderin yerine geçecek varis henüz belirlenmiş değil. Suikast, İran ile ABD arasında savaşın patlak verdiği gün gerçekleşti; bu hem ülkenin siyasi dengelerini hem de bölgesel istikrarı derinden sarsacak bir dönemeç.
Gizemli bir yaşam ve ölüm
Ayetullah Ali Hamaney, devrimden bu yana İran'ın en güçlü ismiydi. 1989'dan beri sürdürdüğü liderlik, onu hem dini hem de siyasi anlamda ülkenin tartışmasız otoritesi haline getirdi. Ancak kamuoyuna yansıyan imajının aksine, kişisel hayatı ve sağlık durumu sürekli bir muamma olarak kaldı. Resmi görüntülerde nadiren gülümser, konuşmalarında sık sık uzun sessizliklere gömülürdü.
Ölüm haberi, Tahran'daki diplomatik kaynaklara göre ilk olarak Devrim Muhafızları'nın iç kanallarından yayıldı. ABD Merkez Komutanlığı'ndan yapılan açıklamada, suikastın bir insansız hava aracı saldırısıyla gerçekleştirildiği belirtildi. İran yönetimi ise olayı bir savaş suçu olarak nitelendirdi ve BM Güvenlik Konseyi'ne acil toplantı çağrısı yaptı.
Bölgesel ve küresel yansımalar
Hamaney'in ölümü, Ortadoğu'nun zaten kırılgan olan dengelerini alt üst edebilir. İran'ın nükleer programı, Yemen'deki Husilere desteği, Suriye'deki askeri varlığı ve Lübnan Hizbullah'ına verdiği lojistik destek, yeni liderin politikalarına bağlı olarak değişebilir. Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri, beklenmedik bir şekilde İran'a başsağlığı diledi ve bölgede gerilimin azaltılması çağrısında bulundu. Diğer yandan İsrail, savaşın başlamasıyla ülke çapında hava saldırı sirenlerini devreye soktu ve kuzey sınırında yığınak yapıyor.
Uzmanlar, İran'daki yönetim boşluğunun birkaç hafta içinde doldurulacağını ancak devrim muhafızları, dini kurumlar ve sivil siyaset arasındaki iktidar mücadelesinin uzun vadeli etkiler yaratacağını öngörüyor. Batılı istihbarat servislerine göre, Hamaney'in veliahtı olarak görülen oğlu Mücteba Hamaney, babasının suikastının ardından yoğun bir şekilde korunmaya alındı.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, İran ile 560 kilometrelik kara sınırını paylaşıyor ve Suriye'de askeri varlığı bulunuyor. İran'daki istikrarsızlık, başta PKK'nın İran kolu olan PJAK olmak üzere sınır ötesi güvenlik tehditlerini artırabilir. Türkiye'nin enerji ihtiyacının yaklaşık yüzde 10'u İran'dan gelen doğalgazla karşılanıyor; bu tedarik zincirinde kesinti yaşanması olası. Ayrıca, Tahran yönetimindeki zayıflama, Rusya ve ABD'nin bölgedeki nüfuz mücadelesinde Ankara'nın manevra alanını daraltabilir. Türkiye'nin diplomatik kanalları açık tutması ve kriz yönetimi için İran'daki tüm taraflarla iletişim halinde olması kritik önem taşıyor.
