Tahran yönetimi, ABD Başkanı Donald Trump'ın İran politikasında kendi istediği yönde bir dönüşüm sağladığına inanıyor. İranlı yetkililere göre, Trump yönetiminin son dönemde İran'a yönelik tutumu 'ehlileşmiş' durumda. Ancak bu algının gerçeği yansıtıp yansıtmadığı, önümüzdeki aylarda netleşecek. Zira İslam Devrim Muhafızları Ordusu (IRGC) ve radikal din adamlarının iktidarda olduğu bir İran'la kapsamlı bir barış anlaşmasına varılması, en hafif tabirle zor görünüyor.
Trump Yönetiminin İran'a Yaklaşımı
ABD Başkanı Donald Trump, göreve geldiği ilk dönemde İran'a karşı 'maksimum baskı' politikası izlemiş, nükleer anlaşmadan çekilmiş ve yaptırımları sıkılaştırmıştı. Ancak son aylarda Washington'da İran'la müzakere masasına oturulması, hatta bazı yaptırımların hafifletilmesi yönünde sesler yükselmeye başladı. İranlı dış politika uzmanları, bu değişimin Tahran'ın 'sabır stratejisi' sayesinde gerçekleştiğini savunuyor. İran Dışişleri Bakanı Muhammed Cevad Zarif'in 'Trump'ı anlamak' temalı açıklamaları dikkat çekiyor. Ancak ABD İran Özel Temsilcisi Brian Hook'un istifası ve yerine atanan Elliott Abrams'ın daha sert bir çizgiye sahip olması, Tahran'daki iyimser havayı gölgeliyor.
Devrim Muhafızları ve Radikal Din Adamlarının Rolü
İran'da Devrim Muhafızları, sadece askeri bir güç değil, aynı zamanda ekonominin önemli bir bölümünü kontrol eden siyasi bir aktör. Radikal din adamları ise rejimin ideolojik temelini oluşturuyor. Bu iki güç odağı, İran'da herhangi bir kapsamlı reformun önündeki en büyük engel olarak görülüyor. Nitekim son yıllarda İran'da yapılan nükleer müzakerelerde dahi, Devrim Muhafızları'nın onayı alınmadan adım atılamadığı biliniyor. Uzmanlar, bu yapı değişmedikçe İran'la batı arasında güven tesisinin mümkün olmadığını vurguluyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut
İran-ABD ilişkilerinin geleceği, sadece iki ülkeyi değil, tüm Ortadoğu'yu etkiliyor. Suudi Arabistan, Birleşik Arap Emirlikleri, İsrail ve Türkiye gibi bölge ülkeleri, İran'ın nükleer programı ve vekil güçler aracılığıyla yürüttüğü bölgesel politikaları yakından takip ediyor. Eğer ABD, İran'la bir anlaşmaya varırsa, bu durum Körfez ülkeleri ve İsrail'de 'güvenlik endişeleri' yaratacak. Öte yandan, İran'ın Rusya ve Çin'le artan işbirliği, ABD'nin elini zorlaştırıyor. Trump yönetiminin İran'ı 'ehlileştirdiği' algısı, aslında Washington'un bu karmaşık denklemde denge arayışının bir yansıması.
Türkiye Açısından Değerlendirme
İran-ABD ilişkilerindeki bu gelişmeler, Türkiye'nin dış politikasını doğrudan etkiliyor. Türkiye, İran'la enerji ticareti ve güvenlik işbirliği yürütürken, ABD'yle ise NATO müttefiki olarak stratejik ortaklık sürdürüyor. ABD'nin İran'a yönelik yaptırımları hafifletmesi durumunda, Türkiye'nin İran'dan doğalgaz ve petrol ithalatındaki maliyet düşebilir. Ancak İran'la olası bir barış anlaşması, bölgedeki güç dengelerini değiştirerek Türkiye'nin Suriye, Irak ve Kafkasya politikalarında yeni hesaplamalar yapmasını gerektirebilir. Türkiye, İran'ın nükleer silah sahibi olmasına karşı çıkarken, diplomatik çözümü de destekliyor. Bu nedenle Ankara, süreci dikkatle izliyor.
