İran'da devam eden savaşın küresel petrol arzını tehdit etmesiyle birlikte akaryakıt fiyatları hızla yükseliyor. Birleşik Krallık'ta kurşunsuz benzinin litre fiyatı bir haftada 5 peni artışla 167,17 peniye çıktı. Bu, Nisan ayından bu yana kaydedilen en büyük haftalık artış olarak kayıtlara geçti. Uzmanlar, artışın önümüzdeki günlerde de sürebileceği uyarısında bulunuyor.
Arka Plan: İran Savaşı ve Petrol Arzı Endişeleri
İran'ın nükleer programı ve bölgesel yayılmacı politikaları nedeniyle başlayan çatışmalar, özellikle Hürmüz Boğazı'ndan geçen petrol sevkiyatını riske attı. Dünya petrol arzının yaklaşık beşte biri bu boğaz üzerinden taşınıyor. Savaşın şiddetlenmesi, sigorta maliyetlerini artırdı ve bazı tanker şirketleri seferlerini askıya aldı. Brent petrol varil fiyatı son bir haftada yüzde 8'in üzerinde değer kazanarak 90 dolar sınırına dayandı.
Birleşik Krallık'ta akaryakıt fiyatları, küresel petrol fiyatlarına ek olarak sterlinin dolar karşısındaki değer kaybı ve rafineri marjlarındaki artıştan da etkileniyor. Ülkedeki benzin istasyonları, artan maliyetleri tüketiciye yansıtmak zorunda kalıyor. Enerji analisti Sarah Johnson, "Piyasalar her gün yeni bir jeopolitik risk fiyatlıyor. İran'daki durum netleşmeden fiyatlarda kalıcı bir düşüş beklemek zor" dedi.
Hükümet yetkilileri, fiyat artışlarını yakından izlediklerini ve gerekirse akaryakıt vergilerinde düzenlemeye gidebileceklerini belirtti. Ancak şu ana kadar somut bir adım atılmadı. Muhalefet ise hükümeti enerji güvenliği konusunda yetersiz kalmakla eleştiriyor.
Küresel ve Bölgesel Boyut
Petrol fiyatlarındaki yükseliş sadece Birleşik Krallık ile sınırlı değil. Avrupa genelinde benzin ve motorin fiyatları artış eğiliminde. Almanya'da litre başına fiyat 1,80 avroyu aşarken, Fransa'da 1,75 avro seviyesine yaklaştı. ABD'de ise gallon başına ortalama fiyat 3,60 dolara çıktı. Gelişmekte olan ülkelerde ise kur dalgalanmaları ve sübvansiyon politikaları nedeniyle etki daha sert hissediliyor.
Uluslararası Para Fonu (IMF), petrol fiyatlarındaki her 10 dolarlık artışın küresel büyümeyi 0,2 puan düşürebileceği uyarısında bulundu. Enerji ithalatçısı ülkeler için cari açık riski büyürken, Rusya ve Suudi Arabistan gibi ihracatçılar ek gelir elde ediyor. OPEC+ ise üretim politikasını gözden geçirmek üzere toplanmayı planlıyor.
Uzmanlar, İran savaşının uzaması halinde petrol fiyatlarının 100 doları aşabileceğini, bunun da küresel enflasyonu yeniden tetikleyebileceğini belirtiyor. Merkez bankaları faiz indirim planlarını erteleyebilir. Jeopolitik riskler, yeşil enerji yatırımlarını da hızlandırabilir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Türkiye, enerji ihtiyacının yaklaşık yüzde 70'ini ithal eden bir ülke olarak petrol fiyatlarındaki dalgalanmalara karşı son derece hassas. İran savaşının yol açtığı fiyat artışı, Türkiye'nin cari açığını genişletebilir ve enflasyon üzerinde yukarı yönlü baskı oluşturabilir. Akaryakıt fiyatlarındaki artış, doğrudan taşımacılık ve lojistik maliyetlerini yükselterek gıdadan hizmete kadar geniş bir yelpazede fiyatları etkiler. Ayrıca İran, Türkiye'nin önemli bir doğalgaz ve petrol tedarikçisi konumunda. Savaşın seyri, mevcut enerji anlaşmalarını ve boru hattı projelerini riske atabilir. Türkiye'nin enerji arz güvenliğini çeşitlendirmesi ve yenilenebilir kaynaklara yönelmesi stratejik önem taşıyor.
