Hürmüz Boğazı’nın yeniden açılması ve ABD ile İran arasında diplomatik görüşmelerin başlamasıyla birlikte, Orta Doğu’daki savaşın gölgesinde Körfez ülkelerinin nasıl bir dönüşüm geçirdiği merak konusu. Uzun süre bölgenin güvenli limanı olarak görülen bu ülkeler, ABD ve İsrail’in İran’a yönelik sürpriz saldırısının ardından sarsıldı ve savunma kaynaklarını çeşitlendirme arayışına girdi. Saldırı, Körfez İşbirliği Konseyi üyelerini, geleneksel ABD güvenlik şemsiyesinin ötesinde yeni stratejik ortaklıklar kurmaya itti. Özellikle Suudi Arabistan, Birleşik Arap Emirlikleri ve Katar, başta Çin ve Rusya olmak üzere Asya ülkeleriyle savunma işbirliğini derinleştiriyor. Aynı zamanda yerli savunma sanayilerini geliştirme çabaları da hız kazandı.
Gelişmelerin arka planı: Sürpriz saldırı ve sonrası
ABD ve İsrail’in İran’ın nükleer tesislerine ve askeri altyapısına yönelik koordineli saldırısı, bölgede şok etkisi yarattı. Saldırı öncesinde Körfez ülkeleri, ABD’nin bölgedeki askeri varlığına güveniyor ve İran’la doğrudan bir çatışmadan kaçınmayı tercih ediyordu. Ancak saldırının ardından Hürmüz Boğazı’nın geçici olarak kapanması, küresel enerji piyasalarında paniğe yol açtı. Boğaz’ın yeniden açılması ve ABD-İran müzakerelerinin başlaması, tansiyonun bir miktar düşmesini sağlasa da Körfez ülkeleri için güvenlik algısı kalıcı olarak değişti. Bu ülkeler, ABD’nin bölgesel taahhütlerinin sorgulanabilir olduğunu ve kendi savunmalarını güçlendirmeleri gerektiğini fark etti. Özellikle Suudi Arabistan, Çin’den balistik füze sistemleri tedarik etmeyi değerlendirirken, BAE, Güney Kore ve Hindistan’la ortak savunma projeleri yürütüyor. Katar ise Türkiye ile askeri işbirliğini artırarak hava üslerini genişletiyor.
Savunma harcamalarındaki artış dikkat çekiyor. Stockholm Uluslararası Barış Araştırmaları Enstitüsü verilerine göre, Körfez ülkelerinin toplam savunma bütçesi 2024 yılında %12 artarak 180 milyar dolara ulaştı. Bu artışın büyük kısmı, askeri teçhizat ithalatında tedarikçi çeşitlendirmesine gidilmesinden kaynaklanıyor. ABD ve Avrupa’nın yanı sıra Çin ve Rusya’dan yapılan silah alımları hızla yükseliyor. Ayrıca yerli savunma sanayisine yönelik yatırımlar da artıyor; Suudi Arabistan, 2030 vizyonu kapsamında askeri üretimde %50 yerli payı hedefliyor.
Bölgesel ve küresel boyut: Yeni ittifaklar ve enerji dengeleri
Körfez ülkelerinin savunma stratejilerini çeşitlendirmesi, sadece askeri değil, aynı zamanda diplomatik ve ekonomik sonuçlar doğuruyor. ABD’nin bölgedeki nüfuzu sorgulanırken, Çin ve Rusya’nın etkisi artıyor. Çin, Suudi Arabistan ve BAE ile geniş kapsamlı güvenlik anlaşmaları imzalarken, Rusya da İran ve Körfez ülkeleri arasında arabuluculuk rolü üstleniyor. Öte yandan İsrail’in saldırıya katılımı, İsrail ile Körfez ülkeleri arasındaki normalleşme sürecini olumsuz etkiliyor; birçok Körfez ülkesi, İsrail’le ilişkileri yeniden gözden geçiriyor.
Enerji piyasaları açısından bakıldığında, Hürmüz Boğazı’nın güvenliği kritik önem taşıyor. Körfez ülkeleri, enerji ihracat rotalarını çeşitlendirmek için boru hattı projelerine ve yenilenebilir enerji yatırımlarına ağırlık veriyor. Suudi Arabistan, Kızıldeniz’e uzanan yeni bir boru hattı inşa ederken, BAE, Asya pazarına yönelik sıvılaştırılmış doğal gaz tesislerini genişletiyor. Bu gelişmeler, küresel enerji arz güvenliğini yeniden şekillendiriyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Körfez ülkelerinin savunma çeşitlendirmesi, Türkiye’nin bölgesel savunma ve dış politika stratejileri açısından önemli fırsatlar ve riskler barındırıyor. Türkiye, Katar ve Suudi Arabistan’la geliştirdiği askeri işbirliğini derinleştirebilir ve bölgede alternatif bir güvenlik ortağı olarak konumunu güçlendirebilir. Özellikle insansız hava araçları ve askeri teçhizat ihracatında Körfez pazarı, Türk savunma sanayisi için stratejik bir hedef haline geliyor. Ancak ABD ve Çin’in artan rekabeti, Türkiye’nin bu pazardaki payını korumak için daha rekabetçi olmasını gerektiriyor. Ayrıca, İran’ın zayıflaması bölgesel güç dengelerini değiştirirken, Türkiye’nin Kafkasya ve Doğu Akdeniz’deki çıkarlarını da dolaylı olarak etkileyebilir. Türkiye, Körfez’deki bu dönüşümü yakından takip etmeli ve çok yönlü diplomasiyle bölgesel istikrara katkıda bulunmalıdır.
