Küresel havayolu şirketlerinin üst düzey yöneticileri, 2025 yılının haziran ayında Rio de Janeiro'da düzenlenen yıllık zirvede bir araya gelirken, sektörün pandemi sonrası toparlanmasının en sert sınavıyla karşı karşıya kaldı. İran'da devam eden savaş, havacılık yakıtı fiyatlarını küresel ölçekte yukarı çekerken, Orta Doğu üzerindeki hava sahasının kapanmasına ve rotaların uzamasına neden oluyor. Havayolları, artan maliyetleri daha yüksek bilet fiyatları ve kapasite kısıtlamalarıyla dengelemeye çalışıyor. Uluslararasu Havayolları Birliği (IATA) verilerine göre, jet yakıtı fiyatları son üç ayda %40 oranında artış gösterdi ve bu durum, özellikle Asya-Pasifik ve Avrupa rotalarında operasyon maliyetlerini ciddi şekilde etkiledi. Zirve öncesinde yayınlanan raporda, sektörün 2025 yılı net kâr beklentisinin %15 oranında düştüğü belirtildi.
Artan Yakıt Maliyetleri ve Rota Değişiklikleri
İran savaşı, dünyanın en yoğun hava trafiği koridorlarından biri olan Orta Doğu hava sahasını neredeyse tamamen kullanılamaz hale getirdi. Havayolları, İran, Irak ve Yemen üzerindeki çatışma bölgelerinden kaçınmak için rotalarını Afrika üzerinden ya da kuzeye, Türkiye ve Kafkaslar üzerinden yönlendirmek zorunda kalıyor. Bu durum, uçuş sürelerini ortalama 2-4 saat uzatırken, ek yakıt tüketimi maliyetleri artırıyor.
Singapur Havayolları, Emirates ve Qatar Airways gibi bölgenin büyük taşıyıcıları, rotalarını yeniden düzenlemek için haftalık 1 milyon dolar ek maliyet bildirdi. Avrupalı taşıyıcılar ise, İran savaşının başlamasından bu yana yakıt maliyetlerinin toplam işletme giderlerindeki payının %25'ten %40'a çıktığını açıkladı. IATA Genel Müdürü Willie Walsh, zirvede yaptığı konuşmada, "Bu, pandemiden bu yana sektörün karşılaştığı en büyük maliyet şoku. Havayolları artan fiyatları yolculara yansıtmakta zorlanıyor, ancak başka seçenek yok" dedi.
Bilet Fiyatlarında Yükseliş ve Talebin Seyri
Artan maliyetlerin ilk yansıması bilet fiyatlarına oldu. Küresel ortalama bilet fiyatları, 2024'ün aynı dönemine göre %15 artış gösterdi. Özellikle Avrupa-Asya ve Avrupa-Orta Doğu rotalarında fiyatlar %25'e varan oranlarda yükseldi. Türk Hava Yolları gibi bölgesel taşıyıcılar, İran hava sahasının kapanmasıyla birlikte İstanbul merkezli aktarmaların avantajını kullanmaya çalışıyor. Ancak, savaşın talebi de olumsuz etkilemesi bekleniyor; IATA, 2025 yılı küresel yolcu talebi büyümesini %6'dan %4'e revize etti.
Sektörde kapasite kısıtlamaları da gündemde. Birçok havayolu, kârlılığı korumak için bazı uzun menzilli uçuşları azaltırken, kısa mesafeli ve daha az yakıt tüketen rotalara yöneliyor. Örneğin, Lufthansa ve Air France, Asya uçuşlarının sayısını azaltırken, Avrupa içi uçuşlara ağırlık veriyor. Bu durum, özellikle iş seyahatleri ve ticaret bağlantıları üzerinde baskı oluşturuyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
İran savaşı, Türkiye için hem fırsat hem de risk barındırıyor. Türk Hava Yolları, İran hava sahasının kapanmasıyla İstanbul'un coğrafi konumunu kullanarak Asya-Avrupa arasında bir aktarma merkezi haline gelme potansiyeline sahip. Ancak, artan yakıt maliyetleri ve olası talep düşüşü, THY'nin kârlılığını tehdit ediyor. Türkiye'nin enerji ithalatındaki bağımlılığı, yüksek yakıt fiyatlarının cari açığı daha da kötüleştirebileceği anlamına geliyor. Ayrıca, savaşın bölgesel güvenliğe etkisi, Türkiye'nin dış politikasında İran ve diğer aktörlerle dengeli bir yaklaşım benimsemesini zorunlu kılıyor. Kısacası, bu kriz Türkiye için kısa vadede ekonomik zorluklar, orta vadede ise stratejik fırsatlar sunuyor.
