İran, ABD ile yapılması beklenen nükleer müzakerelere, son dönemde yaşadığı askeri başarısızlıklara rağmen, kendi kamuoyuna ve bölgeye yönelik inşa ettiği zafer söylemiyle moralli giriyor. Tahran yönetimi, özellikle İsrail ile yaşanan gerilimler ve Suriye'deki kayıpların ardından, diplomatik masada güçlü bir pozisyon sergilemek için iç cepheyi sağlamlaştırmış durumda. Bu strateji, müzakere masasında taviz verme ihtimalini azaltırken, uluslararası toplumda İran'ın dirençli bir aktör olarak algılanmasına yol açıyor.
Zafer Anlatısı ve Müzakere Stratejisi
İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi, geçtiğimiz hafta yaptığı açıklamada, ülkesinin nükleer programı konusunda hiçbir baskıya boyun eğmeyeceğini ve müzakerelerin eşitler arasında yürütüleceğini belirtti. Bu açıklama, Tahran'ın resmi söyleminin bir yansıması. İran medyası, son aylarda İsrail'in Gazze'deki operasyonları ve Suriye'deki çatışmalarda İran destekli güçlerin yaşadığı kayıpları minimize ederken, bunları İran'ın stratejik sabrının bir parçası olarak sunuyor. Öte yandan, ABD'nin İran'ın nükleer faaliyetlerine yönelik endişeleri devam ediyor. Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı (UAEA), İran'ın uranyum zenginleştirme kapasitesinin son yıllarda önemli ölçüde arttığını ve bu durumun silah üretimine yakın seviyelere ulaştığını rapor ediyor. Ancak Tahran, tüm faaliyetlerinin barışçıl olduğunu savunuyor.
Müzakere masasına dönüş, ABD'nin Trump döneminden kalan maksimum baskı politikasının sonuç vermemesi ve bölgesel dengelerin değişmesiyle şekillendi. Suudi Arabistan'ın Yemen'deki savaştan çekilme sinyalleri ve BAE'nin İran ile normalleşme adımları, Tahran'ın elini güçlendiren faktörler arasında. Ayrıca, Rusya ve Çin'in İran'a yönelik diplomatik destekleri, Batı'nın yaptırım politikalarını etkisizleştiriyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut
İran'ın moralli masaya oturması, yalnızca ikili ilişkileri değil, tüm Ortadoğu dengelerini etkiliyor. Nükleer anlaşma (JCPOA) yeniden canlandırılamazsa, İran'ın yaptırımlardan kurtulma umudu azalacak ve bu durum Körfez ülkeleri için güvenlik riski oluşturacak. Öte yandan, İsrail, İran'ın nükleer kapasitesine karşı askeri seçenekleri masada tutarken, ABD'nin yeniden anlaşmaya dönmesi halinde Tel Aviv'in tepkisi merak konusu. Avrupa Birliği, müzakerelerin yeniden başlaması için yoğun çaba sarf ediyor, ancak İran'ın talepleri (yaptırımların tamamen kaldırılması, garantiler) ABD için kabul edilemez sınırlara dayanıyor. Bu durum, müzakere sürecinin uzun ve çetrefilli olacağını gösteriyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
İran'ın nükleer müzakerelerde güçlü bir pozisyon alması, Türkiye için hem fırsat hem de riskler barındırıyor. Ankara, enerji ihtiyacının önemli bir kısmını karşıladığı İran ile ticari ilişkilerini sürdürmek istiyor; ancak Batı yaptırımları bu ilişkiyi zorlaştırıyor. Müzakerelerin başarılı olması, Türkiye'nin enerji maliyetlerini düşürebilir ve bölgesel ticareti canlandırabilir. Diğer yandan, İran'ın nükleer silah kapasitesine yaklaşması, Türkiye'nin güvenlik doktrininde değişiklik yapmasını gerektirebilir. Ankara, hem ABD ile ilişkilerini dengelemek hem de İran ile sınır güvenliği konusunda işbirliğini sürdürmek zorunda. Bu nedenle Türkiye, diplomatik çözümden yana bir tutum sergiliyor ve müzakereleri yakından takip ediyor.
