İran asıllı Amerikalı bir kongre üyesi, ABD'nin eski Başkanı Donald Trump'ın İran'a yönelik son açıklamalarını 'akıl dışı' ve 'tehlikeli' olarak nitelendirdi. Demokrat Parti Temsilciler Meclisi üyesi olan vekil, Orta Doğu'da tansiyonun zaten yüksek olduğu bir dönemde Trump'ın sözlerinin bölgesel istikrarı daha da tehdit ettiğini belirtti. Trump, geçtiğimiz günlerde yaptığı bir konuşmada İran'a karşı askeri güç kullanma ihtimalini ima eden ifadeler kullanmıştı.
Arka plan: Trump'ın İran söylemi
Trump, başkanlık döneminde İran'a yönelik 'azami baskı' politikası izlemiş, 2020'de Kasım Süleymani suikastı ile gerilimi tırmandırmıştı. Seçim kampanyasında da İran konusunda sert bir dil kullanan Trump, İran'ın nükleer programı ve bölgesel faaliyetlerine karşı 'kesin bir duruş' sergileyeceğini vadetmişti. Ancak son açıklamalar, kendisini eleştirenler tarafından 'provokatif' ve 'savaş kışkırtıcısı' olarak değerlendirildi.
İran kökenli kongre üyesi, yaptığı yazılı açıklamada, 'Trump'ın İran hakkındaki çılgınca sözleri, onun dış politika konusundaki beceriksizliğini ve bölgeyi anlamadığını bir kez daha göstermektedir. Bu tür söylemler, ABD'nin Orta Doğu'daki müttefiklerini tehlikeye atmakta ve İran'daki sertlik yanlılarını güçlendirmektedir' ifadelerini kullandı.
Bölgesel ve küresel boyut
Trump'ın bu açıklamaları, İran'ın uranyum zenginleştirme faaliyetlerini hızlandırdığı ve bölgesel milis grupları üzerindeki nüfuzunu artırdığı bir döneme denk geldi. Uzmanlar, ABD-İran arasındaki gerginliğin, özellikle İsrail ve Suudi Arabistan gibi bölgesel aktörlerin tutumları nedeniyle daha da karmaşık hale geldiğini belirtiyor. İran yönetimi ise Trump'ın sözlerine henüz resmi bir yanıt vermedi, ancak devlet medyası 'ABD'nin eski başkanının hezeyanları' olarak nitelendirdiği ifadeleri eleştiriyor.
Avrupa Birliği ve Birleşmiş Milletler, taraflara itidal çağrısında bulunurken, Orta Doğu'da yeni bir çatışmanın küresel enerji piyasalarını ve güvenlik dengelerini olumsuz etkileyebileceği uyarısı yaptı. Özellikle İran'ın Hürmüz Boğazı'nı kapatma tehdidi, petrol fiyatlarında dalgalanmaya neden olabilir.
Türkiye Açısından Değerlendirme
ABD-İran gerginliğinin tırmanması, Türkiye için çok yönlü riskler barındırmaktadır. İran, Türkiye'nin en büyük enerji tedarikçilerinden biridir; olası bir çatışma, doğalgaz ve petrol akışını kesintiye uğratabilir. Ayrıca, Suriye ve Irak'ta farklı kampları destekleyen Ankara ve Tahran arasında sahadaki gerginlik de artabilir. Türkiye, hem NATO müttefiki ABD hem de komşusu İran ile dengeli bir ilişki sürdürmeye çalışırken, Trump'ın provokatif çıkışları bu dengeyi zorlaştıracak bir faktördür. Ankara'nın, diplomatik kanalları açık tutarak ve bölgesel istikrarı önceliklendirerek bir kriz yönetimi stratejisi izlemesi beklenmektedir.
