İran yönetimi, Hürmüz Boğazı'nın kapalı olduğunu yinelerken, uluslararası transit koridoru görüşmelerinin sürdüğünü duyurdu. Basra Körfezi'nden Umman Denizi'ne uzanan stratejik su yolunun, küresel petrol ve doğalgaz arzının yaklaşık beşte birinin geçtiği bu kritik noktada yaşanan tıkanıklık, dünya enerji güvenliğine yönelik tehditlerin tırmanmasına yol açabilir. İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü İsmail Baghayi, tahliye edilmeksizin boğazın belirsiz bir süre daha kapalı kalacağını belirterek, mevcut durumun devamının bölgesel istikrarı derinden etkileyebileceğini ifade etti. Söz konusu gelişmeler, ABD ve Avrupa Birliği'nin (AB) aracılık ettiği görüşmelerin masada olduğu bir dönemde yaşanıyor.
Gelişmenin Arka Planı
Basra Körfezi'nin güneyinde, Umman Körfezi ile Umman Denizi'ni birbirine bağlayan Hürmüz Boğazı, dünya enerji ticaretinin bel kemiğini oluşturuyor. ABD Enerji Bilgi İdaresi (EIA) verilerine göre, 2023 yılında boğazdan günlük ortalama 21 milyon varil ham petrol ve rafine edilmiş ürün geçti. Bu, toplam dünya petrol tüketiminin yaklaşık yüzde 21'ine tekabül ediyor. Suudi Arabistan, Irak, Kuveyt ve Birleşik Arap Emirlikleri'nin (BAE) ihracatının büyük bir kısmının geçtiği boğaz, aynı zamanda Katar'ın dünyanın en büyük sıvılaştırılmış doğalgaz (LNG) ihracatının da tamamının geçiş noktasıdır.
İran, son haftalarda boğazı kapatmakla tehdit etmiş, ancak üst düzey yetkililerin açıklamaları birbiriyle çelişmiştir. Bazı yetkililer, siyasi bir hamle olarak kapatmanın nihai değil, müzakere amaçlı olduğunu ima ederken, askeri yetkililer bunun caydırıcı bir mesaj olduğunu vurguladı. Bu belirsizlik ortamında İran Dışişleri Bakanı Abbas Ali Baghaei ile uluslararası toplum arasında yapılan görüşmelerde, transit koridoru açmak için alternatif güzergâhlar ve garantiler masaya yatırıldığı biliniyor.
Bölgesel ve Küresel Boyut
Hürmüz Boğazı'nın kapanması senaryosu, yalnızca enerji piyasaları için değil, küresel jeopolitik dengeler için de bir kırılma noktasına işaret ediyor. Bunun gerçekleşmesi, dünya petrol fiyatlarının tarihi rekorlara ulaşmasına ve gelişmekte olan ülkelerde ciddi ekonomik krizlerin tetiklenmesine neden olabilir. ABD'nin Beşinci Filosu, Bahreyn'deki Deniz Üssü'nden operasyonlarını sürdürürken, bölgeye ek deniz gücü sevk etti. Washington'dan yapılan açıklamalarda, boğazın uluslararası sularda seyrüsefer serbestliğinin korunacağının ve İran'ın olası ablukasının “kabul edilemez” olduğunun altı çizildi.
Öte yandan Çin, Japonya ve Güney Kore gibi Asya ülkeleri, enerji ihracatında kritik bağımlılıkları nedeniyle boğazın durumunu yakından izliyor. Pekin yönetimi, Suudi Arabistan ve Birleşik Arap Emirlikleri ile enerji alanında stratejik ortaklıklarını derinleştirmeye çalışırken, ticaret yollarının çeşitlendirilmesi ve Kafkasya üzerinden geçen alternatif boru hatlarının gündeme getirildiği belirtiliyor. İranlı yetkililer, görüşmelerde Rusya, Azerbaycan ve Türkiye'yi içeren bölgesel koridor önerilerinin de bulunduğunu, fakat bunların henüz somut bir mutabakata dönüşmediğini ifade etti.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Bu gelişmeler, Türkiye için hem ekonomik hem stratejik açıdan ciddi sonuçlar doğurma potansiyeline sahiptir. Türkiye’nin enerji ithalatının önemli bir bölümü, Basra Körfezi ülkelerinden sağlanıyor. Hürmüz Boğazı'nın kapanması, petrol ve doğalgaz fiyatlarını artıracak; dış ticaret açığının büyümesine ve cari açık üzerinde baskı oluşturacaktır. Türkiye'nin, Rus gazı ile Azerbaycan üzerinden gelen hatlara alternatif olarak, Orta Doğu'daki enerji kaynaklarına erişimi kesilebilecektir. Aynı zamanda, bölgedeki olası bir askeri çatışma, Türkiye'nin güvenliğini doğrudan etkileyebilir. Ankara’nın, uluslararası görüşmelere ve arabuluculuk girişimlerine katılarak, enerji arz güvenliğini savunması ve boğazın tekrar açılması için diplomatik çabaları desteklemesi kritik önemdedir. Türkiye'nin, enerji merkezi olma hedefi doğrultusunda, bu tür krizlere karşı acil eylem planları geliştirmesi ve alternatif enerji kaynaklarını araması gerekmektedir.
