İran, ABD'nin belirlediği yedi şartı yerine getirmemesi durumunda Hürmüz Boğazı'nın kapalı kalmaya devam edeceğini duyurdu. Başkent Tahran'dan yapılan açıklamada, Boğaz'ın yeniden açılması için Washington yönetiminin yaptırımların kaldırılması, bölgedeki askeri varlığını azaltması ve nükleer anlaşmaya dönmesi gibi talepleri karşılaması gerektiği belirtildi. Bu gelişme, dünyanın en kritik petrol geçiş noktalarından birinde tansiyonu daha da yükseltti.
İran'ın yedi şartı ve bölgesel gerilim
İran'ın açıkladığı yedi şart arasında, ABD'nin 2018'de tek taraflı olarak çekildiği Kapsamlı Ortak Eylem Planı'na (KOEP) geri dönmesi, İran'a uygulanan ekonomik yaptırımların tamamen kaldırılması, Basra Körfezi'ndeki ABD askeri üslerinin kapatılması, İran Devrim Muhafızları'nın terör listesinden çıkarılması gibi maddeler bulunuyor. Ayrıca Tahran, ABD'nin bölgedeki müttefiklerine verdiği askeri desteğin sonlandırılmasını ve İran'a yönelik siber saldırıların durdurulmasını da talep ediyor. İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü, "Hürmüz Boğazı, İran'ın ulusal güvenliğinin bir parçasıdır ve bu şartlar yerine getirilmedikçe Boğaz'ın statüsü değişmeyecektir" ifadelerini kullandı.
Uzmanlar, İran'ın bu hamlesinin ABD'ye yönelik bir müzakere kozu olduğunu ve yeni bir nükleer anlaşma için zemin hazırlama çabası olarak yorumluyor. Ancak ABD yönetiminden henüz resmi bir yanıt gelmedi. Beyaz Saray yetkilileri, İran'ın taleplerinin "gerçekçi olmadığını" öne sürerek Boğaz'ın açık kalmasının uluslararası hukukun gereği olduğunu savunuyor.
Hürmüz Boğazı'nın stratejik önemi ve küresel etkileri
Hürmüz Boğazı, dünya petrol arzının yaklaşık %20'sinin geçtiği, en dar noktası 21 deniz mili olan kritik bir su yolu. Basra Körfezi'ni Umman Denizi'ne bağlayan Boğaz, Suudi Arabistan, BAE, Kuveyt, Irak ve İran gibi büyük petrol üreticilerinin ihracat kapısı konumunda. İran'ın Boğaz'ı kapatma tehdidi, küresel enerji piyasalarında arz güvenliği endişelerini artırıyor. Petrol fiyatları, açıklamanın ardından varil başına %3'ün üzerinde yükseldi. Analistler, olası bir kapatmanın petrol fiyatlarını 150 doların üzerine çıkarabileceği ve küresel ekonomiyi resesyona sürükleyebileceği uyarısında bulunuyor.
ABD Merkez Kuvvetler Komutanlığı (CENTCOM), Boğaz'ın açık tutulması için donanma unsurlarını bölgede konuşlandırdığını ve gerekirse müdahale edeceğini bildirdi. Ancak İran, Boğaz'ı kapatma durumunda bunun "düşmanca bir eylem" olarak karşılanacağını ve karşılık verileceğini açıkladı. Bölgede artan askeri hareketlilik, yanlış hesaplama riskini beraberinde getiriyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Hürmüz Boğazı'ndaki gerilim, Türkiye'nin enerji güvenliği ve ekonomisi için doğrudan bir tehdit oluşturuyor. Türkiye, petrol ve doğalgaz ihtiyacının önemli bir kısmını İran ve Basra Körfezi üzerinden karşılıyor. Boğaz'ın kapanması, enerji ithalat maliyetlerini artırarak cari açığı büyütebilir ve enflasyonu yükseltebilir. Ayrıca Türkiye, bölgesel istikrarın sağlanması için diplomatik girişimlerde bulunarak hem İran hem de ABD ile diyalog kanallarını açık tutmaya çalışıyor. Olası bir çatışma, Türkiye'nin Güney Kafkasya ve Orta Doğu'daki enerji koridorları projelerini de sekteye uğratabilir.
