İran Dışişleri Bakanlığı, Tahran'ın füze kabiliyetlerinin ABD ile İsviçre'de yürütülen müzakerelerde ele alınmadığını duyurdu. Sözcü Nasır Kenani, haftalık basın toplantısında, ABD-İsrail ortak operasyonları sırasında hedef alınan nükleer tesislere Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı (IAEA) denetçilerinin girişine izin verilmeyeceğini kesin bir dille ifade etti. Bu açıklama, İran'ın nükleer programının denetlenmesi konusunda uluslararası toplumla yaşanan gerilimin yeni bir boyut kazandığını gösteriyor. Tahran yönetimi, füze programının savunma amaçlı olduğunu ve müzakere masasında tartışılamayacağını vurgularken, ABD ile İsviçre'deki görüşmelerin kapsamının yalnızca nükleer dosyayla sınırlı olduğunu belirtti.
Gelişmenin arka planı
ABD ile İran arasında İsviçre'de devam eden müzakereler, 2015 tarihli Kapsamlı Ortak Eylem Planı'nın (KOEP) yeniden canlandırılması amacı taşıyor. Ancak Tahran, füze programı ve bölgesel faaliyetlerinin müzakere dışı olduğunu her fırsatta yineliyor. Kenani, IAEA'nın bombalanan nükleer tesislerde denetim yapma talebinin kabul edilmediğini belirterek, bu tür taleplerin İran'ın ulusal egemenliğine aykırı olduğunu söyledi. İran, geçmişte de benzer denetimlere izin vermediği için Batılı ülkeler tarafından eleştirilmişti. Öte yandan, ABD'nin İran'a yönelik yaptırımları hafifletme veya tamamen kaldırma olasılığı, müzakerelerin ana gündem maddesi olmaya devam ediyor. İran, yaptırımların kaldırılması karşılığında nükleer programının sivil amaçlı olduğunu kanıtlama sözü veriyor, ancak füze programı konusunda geri adım atmıyor.
Bölgesel veya küresel boyut
İran'ın füze programı, başta İsrail ve Suudi Arabistan olmak üzere bölgesel aktörler için doğrudan bir tehdit oluşturuyor. Tahran'ın balistik füze kabiliyeti, Orta Doğu'daki güç dengesini etkileyen kritik faktörlerden biri. ABD'nin bölgedeki müttefikleri, İran'ın füze programını sınırlaması için uluslararası baskıyı artırırken, Tahran bu konuyu egemenlik meselesi olarak görüyor. IAEA'nın bombalanan nükleer tesislerde denetim yapamaması, uluslararası toplumun İran'ın nükleer faaliyetleri hakkında şeffaflık elde etmesini engelliyor. Bu durum, İran'ın nükleer programına ilişkin belirsizlikleri artırıyor ve potansiyel bir askeri boyuta işaret ediyor olabilir. ABD yönetimi, Tahran'a yönelik diplomatik çabaları sürdürmekle birlikte, askeri seçeneklerin masada olduğunu da sık sık hatırlatıyor. Bölgede tansiyon düşmezken, İran'ın bu tutumu müzakere sürecini zorlaştırıyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
İran'ın füze programı ve nükleer tesislerin denetimine izin vermemesi, Türkiye'nin güvenlik ortamını doğrudan etkiliyor. Türkiye, İran'ın nükleer silah kapasitesine ulaşmasına karşı çıkarken, aynı zamanda ekonomik ilişkilerinin bozulmaması için dengeli bir politika izliyor. Bu gelişme, Türkiye'nin enerji ithalatında önemli bir partner olan İran'la ilişkilerinde hassas bir denge kurmasını gerektiriyor. Ayrıca, İran üzerindeki yaptırımlar Türkiye'nin enerji maliyetlerini ve ticaret hacmini etkileyebilir. Bölgedeki gerilimin artması, Türkiye'nin sınır güvenliği ve göç yönetimi açısından da risk oluşturuyor. Türkiye, hem ABD hem de İran ile diyalog kanallarını açık tutarak, olası bir krizin kendisine sıçramasını engellemeye çalışıyor.
