İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü İsmail Bekayi, Hürmüz Boğazı'nın ABD'nin taleplerini karşılamadığı sürece kapalı kalacağını belirterek, Tahran yönetiminin stratejik sabrını koruduğunu vurguladı. Bekayi, ABD Başkanı Donald Trump'ın müzakereleri satranç oyununa benzetmesine atıfla, "İranlıların profesyonel satranç oyuncuları olduğunu gösterdik" ifadelerini kullandı. Bu açıklama, küresel enerji piyasalarında yeni bir fiyat dalgalanmasına yol açarken, bölgedeki askeri gerilim de tırmanma sinyali veriyor.
Gelişmenin arka planı
ABD Başkanı Donald Trump, geçtiğimiz günlerde İran ile müzakerelere ilişkin yaptığı açıklamada, "bunu düşük profilde tuttuğunu" ve Tahran ile görüşmeleri bir satranç maçına benzettiğini söylemişti. Trump'ın bu sözleri, Tahran yönetiminin sert tepkisine neden oldu. İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü İsmail Bekayi, yaptığı yazılı açıklamada, "İranlılar, tarih boyunca zorlu müzakerelerde profesyonel satranç oyuncuları gibi hamleler yapmıştır. Hürmüz Boğazı'nın stratejik önemi, ABD'nin somut adımlar atmaması durumunda kapalı kalacaktır" dedi.
Hürmüz Boğazı, dünya petrolünün yaklaşık beşte birinin geçtiği stratejik bir su yolu olarak biliniyor. İran, daha önce de benzer tehditlerde bulunmuş ve bölgedeki gerilim arttığında boğazı kapatabileceğini ima etmişti. Ancak bu kez İran'ın doğrudan "ABD ödeme yapmadıkça" ifadesini kullanması, ekonomik yaptırımların ağırlığını hissettirdiğini gösteriyor. Uzmanlar, İran'ın bu tutumunun, nükleer müzakerelerin başarısızlıkla sonuçlanması ve yaptırımların derinleşmesiyle ilişkili olabileceğini değerlendiriyor.
Bölgesel veya küresel boyut
Hürmüz Boğazı'nın kapatılması, yalnızca enerji fiyatlarını etkilemekle kalmıyor, aynı zamanda küresel tedarik zincirlerini de tehdit ediyor. Suudi Arabistan, Irak, Kuveyt ve Birleşik Arap Emirlikleri gibi Körfez ülkeleri, petrol ihracatlarının büyük bölümünü bu boğaz üzerinden gerçekleştiriyor. ABD'nin Beşinci Filosu, boğazın güvenliğini sağlamak amacıyla bölgede konuşlu bulunuyor. Ancak İran'ın deniz kuvvetleri, asimetrik savaş taktikleriyle boğazı geçici olarak kapatabilecek kapasiteye sahip.
Bölgedeki son gelişmeler, ABD ile İran arasındaki dolaylı müzakerelerin tıkandığını gösteriyor. Trump yönetimi, İran'ın nükleer programı ve balistik füze faaliyetlerine ilişkin yaptırımları sürdürürken, Tahran da uranyum zenginleştirme çalışmalarını hızlandırdı. Uluslararası Enerji Ajansı (IEA) verilerine göre, İran'ın petrol ihracatı yaptırımlar nedeniyle günlük 1 milyon varilin altına düştü. Uzmanlar, İran'ın Hürmüz tehdidinin asıl amacının, ekonomik baskıyı azaltmak için yeni bir pazarlık zemini yaratmak olduğunu belirtiyor.
Türkiye Açısından Değerlendirme
Hürmüz Boğazı'nın kapatılması, Türkiye'nin enerji ithalatında ciddi riskler oluşturabilir. Türkiye, petrol ve doğalgaz ihtiyacının önemli bir bölümünü bu boğaz üzerinden sağlıyor. Boğazın kapatılması, enerji fiyatlarını küresel ölçekte artırarak Türkiye'nin cari açığını olumsuz etkileyebilir. Ayrıca, Türkiye'nin Orta Doğu'daki ticari ve ekonomik ilişkileri de boğazın güvenliğine bağlı. Türkiye, bölgede istikrarın sağlanması için diplomatik girişimlerini artırmalı ve enerji tedarik hatlarını çeşitlendirmelidir.
